Имам Нававиди гъайи яхцIур гьадис

Мугьйиддин Абу Закария Яхья бин Шараф ан-Навави

Имаман-Навави Шафии Аль–Ашари  (631-676 х/1233-1277 м) мазгьабдин мужтагьид тир, ам хъсан къилихдалди тафаватлу хьайиди я.

Адан тамам тIвар – Йагьйа бин Шараф бин Мурри Гьасан бин Гьусейн бин Гьизам Абу Закарийа Мугьйиддин. Ам гьижрадай 631-йисан мугьаррам вацра, Дамаскдин патав гвай Нава хуьре дидедиз хьана. Аял вахтунда ам хайи хуьре Къуръан кIелиз ва хуралай чирунал машгъул хьана. Ахпа ан-Навави Дамаскдиз фена, Равагьийа мересадик экечIна, шейх аль-Камаль бин Агьмадан гъилик кваз югъди-йифди шариатдин илимар къачуна. Вичин бубадихъ галаз гьаж къурмишайдалай кьулухъ ам са варзни зуран къене Мединада амукьна. 

Ада вичин девирдин машгьур алимривай тарс къачуна, месела, ар-Рид ибн Бургьан, шейхерин шейх Абд аль-Азиз Мугьаммад аль-Ансари ва масабур. Ада агъадихъ галай гьадисрин кIватIалар кIелна: Бухаридин ва Муслиман «Сагьигьар», Абу Даудан, ат-Тирмизидин, Ибн Маджагьан ва ан-Насаидин «Сунанар», имам Агьмадан «Муснад», имам Малик бин Анасан «Аль-МуватIтIа»  ва мсб. Идалайни гъейри ам араб чIал, фикъгьидин бинеяр, мугьаддисрин уьмуьр, диндин бинеяр ва маса илимар чирунал машгъул тир.

Шейх ан-Навави, Аллагьдин регьимдик хьуй ам, дуьньядин малдихъай вил атIанвай кас (загьид) тир, ам диндарвилелди тафаватлу жезвай, инсанри адаз гьуьрмет ийизвай, Аллагьдин ибадатдал машгъул тахьана ада гьич са сятни акъудзавачир. Пачагьриз гьакъикъи гаф лугьуз кичIедачир, ам абурухъ галаз вич гуьруьш жедай, я тахьайтIа чар кхьена абурун кьилив инсан рекье твадай. Ада вичин насигьатра хъуьтуьлвал ва зиреквал ишлемишдай.

Вичин куьруь уьмуьрдин эхирдай Мугьйиддин Абу Закария Яхья бин Шараф ан-Навави вичин ватандиз хтана, ада вичин рагьметдиз фенвай муаллимрин ва вичиз кlани ксарин сурарал ва гьакlни Иерусалимдиз, Аль-Халильдиз (Хеврон) зиярат авуна. Ам вичин ватанда вич хайи хуьре начагъ хьана ва 676 йисан Ражабдин вацра хиджрадин регьметдиз фена ва гьана кучудни авунва.

 

Имам ан-Навави ашарит тир

Вичин «Бустан аль-арифин» ктабдин 79-чина имам ан-Нававиди кхьенва:

«За лугьузва: гзаф кьадар ктабар кхьиналди машгьур хьанвай инсанрикай кьвед чи имамар я: имам Абу Абдуллагь Мугьаммад ибн Идрис аш-Шафии ва имам Абуль-Гьасан аль-Ашари, Аллагь  чпелай рази хьурай». Чаз аквазвайвал инал имам Нававиди «чи имамар» гаф ишлемишзава, и карди ам имам Ашаридин терефдар тирди тестикьарзава. Ингье аз-Загьабидивичин «Тарихуль-Ислам» (15-том, 332-чин) ктабда имам ан-Нававидин инанмишвилиз къимет ганва: «Имам ан-Навави Ашари акъидадин терефдар тирди виридаз чизва. Ашаритриз аксивалзавай вири инсанар ада мубтади’рай (цIийивилер твазвайбур) гьисабзава, абурун гьакъиндай лап векъи я».

 

Адан машгьур ктабар:

1. "Аль-Арба'ун"

2. "Риязу ссалихин

3. "Аль-Азкар".

4. "Минхадж".

5. "Шарх Сахиху Муслим"

6. "Бустануль-'арифин"

7. "Аль-Макасид"

Алай вахтунда имам ан-Нававидин «Риязу салигьин» ктаб гьар са мискIинда ва межлисдал кIелзава. «Сагьигьу-ль-Муслим» лугьудай гьадисрин кIватIалдиз баян гана ада кхьей «Шаргьу-ль-Муслим» ктаб асул дибдин ктабдиз элкъвена. Дуьньяда авай Шафии мазгьабдин фикъгь чирзавай Исламдин вири медресейрани институтра адан «Мингьажу тIалибин» ктаб чарасуз тегьерда кIелзава.

 

И ктаб кхьинин себеб Пайгъамбардин (Аллагьдин саламни салат хьуй адал) хадис хьана:

«Гьи касди 40 гьадис вичелай агакьарайтlа а кас эхир къияматдин юкъуз алим хьиз къаргъда, зун гьа касдин шагьид ва куьмекчи жеда».

 

кьатl  ама...

 

 

Лезгинский исламский просветительский портал