«Аллагь исятда квел машгъул ятIа?»

Лугьузвайвал, са сеферда Византиядин пачагьди мусурманриз пуд суал гун патал, Багъдаддиз вичин чархачи рекье тунай. Шегьердив агакьай чархачиди, вичин гьакимдин патай хабарар гваз атанвайди, халифдив агакьарун тIалабна. И кIвалах чир хьайи мусурманрин гьакимди чархачи вичин патав ахъаюн эмирна.

Халифдин кIвализ гьахьай чархачиди, вичиз мусурманриз гудай четин пуд суал авайди малумарна. Гьакъикъатда, ада гьа и жуьреда вири мусурман жемятдиз эвер гузвай. 

РикIик къалабулух акатай халифди и чIавуз вичин кIвализ шегьердин вири алимриз эвериз туна. Чархачи кьакьан чкадал акьахна ва ада лагьана: «Зун куь патав пуд суал гваз атанва. Эгер квевай абуруз жаваб гуз хьайитIа, Византиядин гьакимди куьн сан-гьисаб авачир кьван девлетдив ацIурда. Ингье абур: «Аллагьдилай вилик вуч авай?», «Аллагь гьиниз килигзава?», «Аллагь исятда квел машгъул я?».

Гьа ихьтин суалрин ван хьайи акьуллу инсанрин кIеретI вансес амачиз амукьна (ихьтин къайдада суалар эцигун, Ислам динда гьич дуьз текъвер къайда тир)… Бирдан кIеретIдин арадай назик сес акъатна: «Играми буба, за жаваб гайитIа жедани? За фикирзава, зи гафарилай кьулухъ чара уьлкведай атанвай кас кис жеда».

Им межлисдиз вичин бубадихъ галаз атанвай са гададин сес тир. Аялди халифдивайни ихтияр къачурдалай кьулухъ, византийвиди вичин сифте суал аялдиз тикрарна: «Аллагьдилай вилик вуч авай?».

Гадади адаз суалдалди жаваб гана:

«Вавай гьисабиз жезвани?».

«Эхь», - лагьана итимди.

«АкI ятIа цIудалай башламишна кьулухъди гьисаб!». Византийвиди гьисабиз башламишна: «ЦIуд, кIуьд, муьжуьд…», гьа икI «сад» лугьудалди гьисабна ахпа акъваз хьана.

«Эхь, гьакI я, садалай кьулухъ вуч ава?» - хабар кьуна гадади.

«Садалай кьулухъ са шейни авач, ам лап эхиримжи число я», - мягьтел хьана византийви.

«Эгер арифметикадин числодин вилик са шейни квачиз хьайила, бес Тек сад тир, Эхир авачир – Сад лагьай, Эхиримжи, зурба Аллагьдин вилик са шей жедайди вуна гьикI фикирна?» - лагьана гадади. 

Византийвиди ихьтин дуьз, вичивай инкариз тежедай жаваб гудайди гьич гуьзетнавачир. Ахпа ада кьвед лагьай суал гана: «Лагь заз, Аллагь гьи патахъ килигзава?».

«Гъваш инал шем, кутур адак цIай, - лагьана гадади, - ва адан экв гьи патахъ килигзаватIа заз лагь».

«Шеминин ялавдин экв вири патарихъ килигзава эхир: кефер, кьибле, рагъакIидай ва рагъэкъечIдай патарихъ… Ам тек са патахъ килигзавач», тажуб хьана византийви.

И гафарин ван хьайи гадади лагьана: «Эгер адетдин экв вири кьуд патахъни чкIизватIа ва ам хас яз гьи патахъ килигзаватIа вавай жаваб гуз жезвачтIа, бес вуна Цаваринни Чилерин Экв – Аллагьдивай вуч гуьзетзава? Аллагьдиз Экуьн винел алай Экуьниз хьиз вири вахтара вири аквазва».

Византийви вичин вилерихъ инанмиш хьанач: адан вилик квай гадади суалриз акI жаваб гузвай хьи, адавай инкардай адаз са гафни лугьуз жезвачир… Умудсуз хьанвай ам эхиримжи суал гуз гьазур хьанвай, амма гадади адав рахаз тунач.

«Акъваз! – лагьана ада. – Вун суалар вугузвайди я, зун жавабар гузвайди. Жавабар гьа суалар хьиз виридаз хъсан ван къведайвал, эгер вун зун алай чкадал, зунни вун алай чкадал акъвазнайтIа дуьз жедай».

Византийвиди и меслят кьабулна ва ам вич алай кьакьан чкадилай гада алай чкадал эвичIна, гада кьакьан чкадал хкаж хьана. Ахпа итимди вичин эхиримжи суал тикрар хъувуна: «Аллагь исятда квел машгъул ятIа, лагь заз?». Гадади такабурлудаказ жаваб гана: «Исятда, Аллагьдиз и кьакьан чкадал тапархъан ва Исламдал хъуьруьнарзавайди алаз акурла, Ада ам виридан вилик агъузарна ва кьакьан чкадилай авудна. Сад Аллагьдихъ инанмишдакай рахайтIа, Ада ам кьа- кьан чкадал хкажна ва адан сиве гьакъикъат туна. Аллагьди Къуръанда лугьузва (мана): «Ам (Аллагь) гьар юкъуз кIвалахдал машгъул я»

(«Ар-Рагьман» сура, 29-аят).

Магълуб хьайи ва агъуз аватай византийвидиз, вичин хайи шегьердиз хъфинлай гъейри, мад хъийидай са шейни амукьнач. Гада лагьайтIа, чIехи хьана ва адакай Исламдин машгьур алимрикай сад хкатна.

Аллагьди адаз кьетIен чIехи акьул ва дериндай диндин гъавурда акьун гана. Аялдин тIвар Абу Гьанифа тир (вичелай Аллагь рази хьурай). Ам генани машгьур хьана. Къуй Аллагьди, къенин юкъуз чIехи жезвай чи мусурман аялрин кьиле гьа ихьин акьулдикай са кIус кьванни турай!

Лезгинский исламский просветительский портал