Аллагьдин ерийрикай «субути» квез лугьузва вуч я? Вучиз абуруз икI лугьузва?

Аллагьдин ерийрикай «субути» квез лугьузва  вуч я? Вучиз абуруз икI лугьузва?

«Субути» ва «сальби» ерияр виликди къейд авур Аллагьдин   99 сифатдик акатзава.

«Субути» ерияр ирид ава:

1. Къудра (къудрат).

2. Ирада (Аллагьди, вичиз кIан хьайила, гьар са кар авун).

3. Гьаят (уьмуьр кечирми-шун).

4. Ильм (чирвилер).

5. Калям (чIал, рахун).

6. Самъ (ван атун).

7. Басар (акун).

Къудра (къудрат)
 Мусурмандиз чир хьун ва а кардихъ инанмиш хьун лазим я хьи, Аллагьдивай  тежедай са шейни авайди туш. Ам гьар са карда къудратлу я. Адаз «Хьухь!» лугьун бес я ва Адавай кIандай вири халкьиз жеда. Са сеферда шайтIанди Идрис (Адал салам хьуй)  пайгъамбардивай жузуна: «Аллагьдивай хвехвен хъитIрепIда вири дуьнья гьакьариз жедани?» Идриса (Адал салам хьуй) жавабдин паталай адал и арада вичин гъиле аваз хьайи раб яргъи авуна ва лагьана: «Нагагь Аллагьдин эмирдиз кIан хьайитIа ада вири дуьнья и рапунин кьиле гьа-кьарда».И жавабди чун кьве рапунин кьиле дуьнья гьикI гьакьда лагьана, кьве рикIинар тавун лазим я. Нагагь икI хьайитIа, чна Аллагьдин  къудрат шаклувилик кутазва лагьай чIал жезва. Нагагь Аллагьдиз   кIан хьайитIа ада рапунин кьил акьван чIехи ийида хьи ана вири дуьнья гьакьда ва гьа са вахтунда Адавай   рапIунин кьил гъвечIи авунани ана вири дуьнья тваз жеда. Мусурман Аллагьдин  къудратдихъ лап кIевелай инанмиш хьун лазим я. Маса гафаралди лагьайтIа, и дуьньяда сад Аллагьдилай   гъейри садахъни чIехи къуват ва къудрат авачирди чир хьун лазим я.

 

Ирада (Аллагьди, вичиз кIан хьайила, гьар са кар авун)
Гьар са мусурмандиз чир хьун лазим я. Аллагьдиз  кIан тахьанмаз са затIни кьиле фидач. Месела, Ибрагьим  пайгъамбарди (Адал салам хьуй) вичин хва Исмаил(Адал салам хьуй)  тукIвадайла чукIул вичиз муьтIуьгъ жезвач лугьуз, адакай хъел атана ва ам ажугълу яз чилел гадарайла, чукIул рахана: «Вучиз вун зал ажугълу я?» Ибрагьима (Адал салам хьуй)  жаваб гана: «Са шумуд гъилера за вун зи хцин туьтуьнивай гуьцIна, бес вучиз вуна атIузвач?» Инал чкIулди Ибрагьиман (Адал салам хьуй)  рикIел хкана: «Намруд падишагьди вун цIуз гадарайла, бес вучиз вун цIу канач?» «Вучиз лагьайтIа, Халикьди цIуз зун кун тавун эмирна, - жаваб гана Ибрагьима (Адал салам хьуй)». «Нагагь Халикьди  са сеферда цIуз вун кун тавун эмирнатIа, заз Ада   ирид сеферда Исмаил тукIун тавун эмирна».Маса вакъиа Муса (Адал салам хьуй)  пайгъамбардихъ галаз алакъалу я. Са сеферда свах тIадайла, тIал гьикI атIудатIа чин тийидайла, адаз ачухун (откровение) атана, бес са гьи ятIани дагъдал векь экъечIзава. Ам гьа и дагъдал фена ва

векь атIана сиве кьуна. ТIал секин хьана. Муса (Адал салам хьуй)  рази хьана вичиз сухван тIал атIудай къайда чир хьана лугьуз. Са кьадар вахт алатайла мад адан сухва тIвал гьатна. Муса (Адал салам хьуй)  элкъвена дагъдал хтана ва гьа векь атIун хъувуна сиве кьуна, амма и сеферда ада тIализ куьмекнач. Ам лап мягьтел хьана амукьна. И вахтунда адахъ Халикь элкъвена: «Муса, анжах Зи эмирдалди, Заз кIан хьуналди а векь сагъардайди жеда. Нагагь зи эмир авачиз хьайитIа адавай ваз куьмек гуз жедач, адакай хийир жедач».Идакай чна гьихьтин нетижа хкудун лазим я?Ни чкIул атIудайди авунватIа ва адаз атIудай къуват ганватIа, ам Аллагь  я. Нагагь са ни ятIани Аллагьдин къуватдикай, эмирдикай (ирада) ва къудратдикай (къудра) туба авуна хьиз фикирзаватIа, гуя чкIулдихъ вичивичиз атIудай къуват ава лагьана, ам имансузвал я. Месела, вавай «Вуна гъил квелди атIана?» - лагьана хабар кьуртIа, вуч жаваб гуда?
Нагагь Аллагьди   атIана лагьайтIа, жаваб дуьзди жеда. Гьа са вахтунда чкIулди атIана лагьайтIани дуьз жаваб жезва, амма бес Аллагьдин   къудрат ва ирада гьикI жезва? ИкI лагьайтIа дуьз жеда: «Аллагьдин   къудратдалдини ирадатдалди за чкIулдалди атIана».Мадни са мисал. Начагъ инсан, Къудратлу Аллагьдин   ихтиярда и дуьньядин ва эбеди дуьньядин вири аватIани духтурдин патав физва. Им дуьз яни? Эхь. ГьикI хьи, Сад тир Аллагьди   Вичин къудратдалдини ирадатдалди кIан хьайи вуч хьайитIани ийида ва и жигьетдай духтур азарар сагъар хъийидай яракь (азардин дарман) хьизни ишлемишда. Духтурдал аватнавай инсан рикIин къеняй бес нихъ ягъуна кIанда? Мусурман вич анжах къудратлу Аллагьди   сагъар завайдахъ инанмиш хьун лазим я ва духтурарни дарманар – ибур Аллагьди начагъбур сагъарун патал рекье тунвай себебкарар я. Нагагь са ни ятIани дарманрини духтурри сагъарзава лагьана фикирзаватIа. Им инанмиш сузвал жезва. Мусурман икьван савадсуз хьун лазим яни? Зи фикирдалди –ваъ, амма гьакъикъатдин чирвилер анжах Аллагьдив  гва.

Са сеферда заз вичин бинеяр Дагъустандин Чиркей хуьряй тир, амма Туьркияда хайи аварвидин ихтилатдин ван хьана. Са мус ятIани, Брежневан яни, тахьайтIа Хрущеван девирда тирни Туьркиядиз СССР къецепатан крарин министр атана. Ина ам зурба муькъверикай сад эцигзавай инженердихъ галаз гуьруьшмиш хьана. Урус министрди эцигунриз еке къимет гайи-далай кьулухъ инженердивай хабар кьуна: «Куьне муьгъ мус эцигна куь-тягьдайвал я?» Туьрк-инженерди жаваб гана: «Аллагьди   гайитIа, са йисан къене эцигна куьтягьда». Министрди адан и келимайриз лагьана: «Вири дуьз я. Амма са затI дуьз туш». «Вуч?» - хабар хкьуна инженерди. «Вучиз ихьтин кIвалахдиз икьван зурба къуватар гайила, вири Аллагьдал вегьезва? Ам атана квез муьгъ эцигдайвал яни?». Ингье, гьуьрметлубур, куь вилик аллагьсуздан виридалайни хъсан мисал ква, амайбурукай куьне квекди фикир ая!

 Гьаят (чан алаз хьун)
Мусурман Сад тир Аллагь   эбеди чан алайди тирдахъ ва Адахъ я эвел, я эхир авачирдахъ, Адаз я жегьилвал, я кьуьзуьвал хас туширдахъ инанмиш хьун лазим я. Вахтуни Ам дегишзавач, я вахтни ам паталди дегиш жедайди туш. Аллагьдин  вири ерияр Адахъ Вичихъ хьиз я эвел, я эхир авачирбур я.

Ильм (чирвилер)
Аллагь   вири чидайди тирдахъ инанмиш хьунин чарасузвал ава. Адаз бинедилай халкь ийидалди чизва Вичи халкь авурдалай кьулухъ гьар сад гьихьтинди жедатIа.  Сад тир Аллагьдиз  чин тийидай, я чириз агакь тавур, я туш хьи, Адан чирвилери кьун тавур са затIни авач.

Калам (чIал, рахун)
Чир хьун чарасуз я Аллагьдиз  чIал хас я, амма Адан чIал ада халкь авурбурун хьтинди туш, ам гьарфаринни сесерин куьмекдалди агакьзавайди туш. Нагагь Пак тир ктабар тир Инжил, Таврат, Забур, Къуръан ва масабур Аллагьдин  чIал яз гьисабайтIа, абур эвел, эхир авачир, сесерни гьарфар хас тушир чIал я. Нагагь абур пайгъамбарри гьарфаринни сесерин куьмек-далди жуьреба-жуьре чIаларал рекье тунвай Пак тир Ктабрай кьуртIа, абур халкьнавайбур яз гьисабна кIанда. Маса гафаралди лагьайтIа, Аллагьдин  чIал халкь тавур, вичихъ я эвел, я эхир авачирди ва Вичи халкь авурбурун чIалаз ухшарди туширди я.

Самъ (ван атун)
Аллагьдиз  хас тир ерийрикай сад ван хьунни я. Халикьдиз  цегв къванцелай гьикI галчIур жезватIа гьадан ванни къвезвайди я.

Басар (акун)
Акунни Аллагьдиз  хас тир ерийрикай сад я. Ада халкь авурбурукай таквадай са затIни авач. Амма акун ва ван хьун Аллагьди  Вичи халкь авурбун хьиз япаралдини вилералди кьатIузвач, вучиз лагьайтIа, Сад тир Аллагь   чаз ухшарди туш. Ида Аллагьдин   чирвилери (ильм) вири кьунвайдан гьакъиндай шагьидвалзава. И ирид еридиз «субути» лугьунин себеб ам я хьи, абурук чи иштираквални ава. Гьи тегьерда? Аллагьди  Вичи халкь авурдаз гьикьвандакай пай ганватIа адал бинеламиш хьайитIа, гьар са инсандиз къудрат (къудра), эмир, ирада, чирвилер (ильм), чIал (калам), ван атун (самъ) ва акун (басар) ава. Амма гьакъикъатдинбур яз абур анжах Аллагьдив, Ада халкь авурбурув лагьайтIа, абур куьтягь жедайбур хьиз гва, яни абур эбедибур туш. Къуват, вилерин ишигъ, япариз ван хьун кьуьзуь хьайила жегьил вахтунинбур хьиз амукьдач, абур къвердавай зайиф жеда, инсандин патав ажал къведа. Аллагьдин   гьакъиндай лагьайтIа, и ерияр «субути» - квахь тийидай, тIимил тежедайбур я.

Мадни Аллагьдин   99 гуьзел сифатрихъ галаз барабар ериярни ава, абурни чир хьунин лазимвал ава.

КьатI ама

Лезгинский исламский просветительский портал