Лайихлу кас кIвализ гьахьайла, къарагъдани?

Алай вахтунда авам жегьилри кIвализ са лайихлу инсан, диде ва я буба гьахьайла, абуруз гьуьрмет авуна къарагъдай ихтияр авач, гьатта икI авур инсан диндай акъатзава лугьузва. Гила чун и месэладин гьакъиндай Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) гьадисра вуч лагьанватIа, алимри гьихьтин къарарар акъуднаватIа килигин.

Исламдин дуьньяда машгьур тир аш-Шафии мазгьабдин зурба алим имам ан-Нававиди и месэладин гьакъиндай сагъ ктаб кхьенва, адан тIвар «Лайихлувилер авай инсанрин вилик къарагъун гьалал тирди тестикьарзавай ктаб» я.

 И ктабда имамди пара гьадисар гъизва, абурукай сад Абу Дауда агакьарнавай гьадис:

«Са сеферда, Пайгъамбар (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) кIвале ацукьнавай вахтунда адан кьилив некIедин стха атана ва кIвачел къарагъна Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал), ам вичин вилик ацукьарна».

Имам Малика ихьтин гьадис ахъайна:

«Мусурманрихъай кичIе хьана Абу Джагьлан хва Икрима Йемендиз катайла, адан гуьгъуьниз паб фена, адаз Исламдиз эвер гана ва Икрима мусурман яз Меккадиз хтана. Ам акурла Пайгъамбар (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) шадвиляй къарагъна, адан къаншардиз атана ва вичин яргъи перем адан къуьнерихъ вегьена».

Абу Гьурайради ахъайнавай гьадисда лагьанва:

«Аллагьдин Расул (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) чи кьилив къведай ва диндикай ахъайдай, адал дуьшуьш хьайила, чун адаз килигун патал кIвачел къарагъдай» (Абу Дауд).

Гьанафи мазгьабдин чIехи алим Ибн Абидина лагьана: «КIвализ гьахьайдаз гьуьрмет авуна къарагъун меслят къалурзава». ГьакIни ада «Къуньят» лугьудай ктабда кхьизва: «МискIиндиз гьахьай касдиз гьуьрмет авуна къарагъун, гьатта ада Къуръан кIелиз хьайитIа, карагьат (меслят къалур тавунвай) амал туш. Къарагъун къадагъа ийизвай Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) гьадис лагьайтIа, такабурлу, чеб гьахьайла къарагъна кIанзавай инсанриз талукь я». Гьадисдиз баян гузвай алимрин делилар.

Абу Сулейман аль-ХатIтIиби аш-Шафииди Абу Дауда агакьарнавай гьадисдиз баян гудай арада лагьана: «Дугъриданни, Къурайза къебиладин халкь Са’дан къарардилай рази хьайила, ам Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) кьилив ламрал алаз атана ва Аллагьдин Расулди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) буйругъна: «Куь жанабидин (саййид) ва квекай виридалайни хъсандан вилик къарагъ».

Аль-ХатIтIабиди лагьана: «И гьадисдай чун гъавурда акьуна хьи, маса инсандиз «зи саййид» (жанаби) лугьудай ихтияр ава, эгер адахъ лайихлувилер аватIа. Нагагь адахъ лайихлу сифетар авачиз, анжах чIурубур аваз хьайитIа, адаз «зи саййид» лугьун къадагъа я. ГьакIни и гьадисдай чун инсан вичин лайихлу регьбердин вилик къарагъун, мутааллим муаллимдин вилик къарагъун сунна тирдан гъавурда акьазва».

Абу Дауда Муавиядилай ихьтин гьадис агакьарна:

«Вичиз инсанри кIвачел къарагъна салам гана кIанзавай инсан Жегьеннемдиз физ гьазур хьурай».

Идаз аль-ХатIтIабиди и жуьредин баян гана: «И гьадисда вич кIвализ гьахьайла инсанар къарагъна кIанзавай, гьатта абурувай къарагъун истемишзавай инсандикай ихтилат физва».

Имам Агьмадан «Муснад» ктабда гьадис гъанва: «Бану агьшаль къебиладай тир инсанри лугьудай: «Чун Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) вилик кьве жерге хьана акъваздай ва адаз салам гун патал чакай гьар сад къарагъдай».
Заз чидай гьалда, икьван гьакъикъи делилар бес я. Къуй Аллагьди  чаз, иллаки чи жегьилриз, чирвилер гурай ва чпиз чин тийизвай шейэр инкар авуникай абур хуьрай! Лугьуда хьи, инсан вичиз чин тийизвай шейинин душман я.

Лезгинский исламский просветительский портал