Къуръандин эдебар

Зулун каникулрин вахтунда Айша дидедихъ галаз Къуръан чирзавай группадиз кхьин патал медреседиз физ гьазур хьанвай. Идалай вилик дидеди, Айша вичин патав ацукьарна, адаз Къуръандин лайихлувилерикай ва ам кIелдайла хвена кIанзавай эдебрикай  ахъайна.

- Ваз чир хьухь, зи руш, Мугьаммад Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) лагьанва: «Къуръан кIела ва Къияматдин юкъуз ада куь тереф хуьда».

 Мадни Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) лагьанва: «Квелай виридалайни хъсанбур Къуръан чирзавайбур ва ам кIелиз масабуруз чирзавайбур я». Чна Къуръан кIелдайла, чун умунлу хьана кIанда. Вуна фикир це, эгер ви кIани дустуни ваз кагъаз кхьейтIа, вуна ам дикъетдивди кIелда, са шумуд сеферда кIелни хъийида. Тушни? Къуръан лагьайтIа, ам Аллагьдин  калам я. Ам генани дикъетдивди кIелна кIанда. Къуръандин кIелай са гьарфунай цIуд суваб кхьизва. Къуръан къачуна медреседиз фидайла, вуна гьамиша, чаз чи алимри чирайвал, михьивал, эдебар хвена кIанда. За ваз са бязибурукай ахъайда, вуна абур рикIел хуьз чалишмиш хьухь.

1. Къуръан гъиле кьуна ам кIелиз анжах дастамаз къачурдалай гуьгъуьниз ихтияр ава. Эгер са бязи сураяр хуралай кIелиз кIан хьайитIа, и кар дастамаз гвачизни авуртIа жеда. Анжах Аллагь- Тааладин и Ктабдихъ эдебер хвена адаз гьуьрмет ийиз кIанзаватIа, дастамаз гваз хьайитIа хъсан я.

2. Къуръан кIелдайла, капI ийидайла хьиз, Кябе галай патахъ элкъуьн герек жеда.

3. Къуръан кIелдайла секиндиз, са къвалахъ тахьана селигъадаказ ацукьда  Къуръан жуван пицIинилай вине жедайвал кьуна кIанда.

4. Къуръан гьакIни, газет хьиз, фад-фад кIелна кIандач. Аллагьдин   гафар кIелдайла, ана вуч лагьанватIа, гьадакай фикирар авуна кIанда, алимривай, муаллимривай кIелайдан мана хабар кьуна кIанда.

5. Аятар гуьрчегдиз, ван мадни хъсанариз кIелна кIанда. Чи Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) лагьанва: Къуръан кIелдайла, куьне куь сес гуьрчегар ая». 

6. Эгер къвалав капI ийизвай кас гваз хьайитIа, Къуръан, адаз манийвал тежедайвал, секин сесиналди кIелда.

7. Къуръан кIелдай къайдаяр чирна абур хъсандиз рикIел хвена кIанда.

8. КъацIай чкайра, месела, гьамамда, Къуръан кIелдай ихтияр авач. Къуръан михьи я, ам Аллагьдин  Калам я ва кIелни ам михьи чкайра авуна кIанда.

9. Мумкинвал аваз хьайитIа, са бязи сураяр хуралай чирайтIа, хъсан я. Ахпа абур, рикIелай алат тавун патал, вахт-вахтунда тикрар хъувуна кIанда. Къуръан кIелзавайдаз Аллагьди  берекат ракъурда, адан ризкьи артух жеда, Аллагьни адалай рази жеда. Вуна, гьеле жегьилзамаз, вахъ зигьин амаз сураярни аятар рикIел хуьз жезмаз Къуръан кIелдай къайдаяр чирун патал вири чалишмишвилер авуна кIанда.

Лугьуда хьи, са сеферда, Мугьаммад Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) женгинин юлдашрикай сада Къуръан кIелдайла, инсанриз адан кьилел цавай аватзавай нур, ахпа адан балкIандив мукьва жезвай циф  акуна. Женгинин юлдашди и кардикай Пайгъамбардиз (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) ахъайна. Аллагьдин Расулди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) лагьана: «Им Къуръандал ракъурнавай секинвал я». Лугьузвайвал, вири а касди Къуръан кIелунал гьейран хьанвай–ада умунлувилелди, аятрин гьакъикъи манадиз фикир гуз кIелзавай.

Умар ибн ХатIабахъ (Аллагь рази хьуй) галаз хьайи мад са вакъиа. Са сеферда, халиф куьчейра къекъведайла, адаз Къуръан кIелзавай са касдин ван атана. Гьа вахтунда ада ихьтин мана авай аят кIелзаваз хьана: «Ви Реббидин жаза, са шакни алачиз, къведа ва садавайни ам акъвазариз жедач» («АтI-ТIур» сурадин 7-8-аятар). И аятрин ван хьайила, халиф вичи-вичелай фена ва са вацран къене ам азарлу хьана. Къуръан кIелзавай мусурмандиз еке суваб жезва, ам кIелайди кьве дуьньядани бахтлу жеда.

Къуй, зи руш, Аллагьди  вун гьахьтин ксарикай авурай! - Амин!- лагьана Айшади вичин диде къужахламишна.

 

Лезгинский исламский просветительский портал