Диде-бубадин разивал Аллагьдин разивал я

Шариатди диде-бубадиз гьуьрмет авуниз еке къимет гузва. Ибн Аббаса (Аллагь вичелай рази хьурай) лугьузва хьи, гьи муъмин касди диде бубадиз хъсанвал ва абур рази ийиз хьайитIа,  Аллагь-Таалани адалай рази жеда ва  адаз Женнетдин ракIарарни ачухда. Эгер диде-бубадиз писвал ийиз хьайитIа, Аллагь-Таалади адаз Жегьеннемдин ракIарар ачухда.

 

Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)  вичин гьадисра хабар гузвайвал, вичиз гьикьван кIандатIа хъсан кIвалахар авурай, эгер веледди диде-бубадиз зиянар-зулумар ийизватIа, ам Женнетдиз  фидач.

Анас бину Малика (Аллагь вичелай рази хьурай) ихтилатзва, Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)  девирда са жегьил гада хьана, вичин тIварни Алкъамат тир. Ада Аллагьдиз  ибадат ийидай, гзаф садакьаярни гудай. Са юкъуз ам азарлу хьана. Пис хьана чандик квай арада адан юлдаш и  гьалдикай хабар гун патал Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)  патав фида. Дишегьлиди Пайгъамбардиз (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)  хабар гайила, ада азарлудан патав Билал, Али, Салман ва Аммар рекье твада. Атана Алкъаматан гьалар акурла абуру адаз «ля илягьа илляллагь» лугьун теклифна. Амма адавай и келимаяр лугьуз хьанач. Мез кьунвайди ва чандик квайди гьелек жезвайди акур асгьабри и кардикай хабар гун патал Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)  патав Билял ракъурна. Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)  Билялавай, адаз диде-буба амани лагьана хабар кьуна? Билала адан буба  кечмиш хьанва, амма адаз са кьуьзуь яшлу диде ама лагьана. Ахпа Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)  Билялаз тапшурмишна: «Я Билял, алад вун Алкъаматан дидедин патав,  зи патай адаз саламарни це ва адаз лагь хьи, эгер къвез жезватIа, зи патав атурай, жезвачтIа зун фида адан патав». Алкъаматан  дидеди лагьана: «Зун Пайгъамбардин  патав фейитIа дуьз жеда». Ам асани къачуна рекье гьатна, атана Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)  кIвализ гьахьна. Пагъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)  лагьана:

- Вуна заз дуьздаказ лагь, эгер таб авуртIа Аллагьди заз баян гуда. Алкъаматан гьалар гьикI хьанвайди я?

Дидеди лагьана: «Я Расулюллагь, ада Аллагьдин  рекье кпIарни ийидай, сиверни хуьдай ва вири затIарикай кьадар авачир кьван садакьаярни  гудай».

- Бес винни адан араяр, гьалар гьикI тир? - хабар кьуна Расулюллагьди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) .

 - Заз адакай гзаф хъел ава, - жаваб гана дидеди. - Ада  вичин дидедилай гзаф папаз яб гудай, заз аси хьана папан чIалаз килигдай, гьавиляй заз адакай хъел ава.

- Дидедин ажугъди  веледдин мез кьунва гьавиляй адавай келима-шагьадатни гъиз жезвач, - лагьана Пайгъабарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал). Амма дидедиз гъил къачуз кIан хьанач. Ахпа Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)
 Билялаз фена кIарасар кIватIун ва Алкъамат цIуз вегьена  кудайвал абрукай цIай авун эмирна.

- Я Расулюллагь (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)
, -  лагьанай дидеди, - зи хва, заз кIани велед зи вилик цIуз вегьена кайила, бес  зи рикIивай ам эхиз жедани?

Пайгъамбарди r адаз лагьана: «Эй Алкъаматан диде!  Бес Жегьеннемдин цIай идалайни къати тушни?! Ваз ам гьакьван кIанзаватIа, Аллагьдивай  а гунагь багъиш хъувун тIалаб ва  вунани адалай гъил къачу. Валлагьи, ада авунвай кьван кпIари, хвейи кьван сивери, ганвай кьван садакьайри са хийирни гъидач, эгер вун, адан диде, адалай рази тахьайтIа».

Дидеди жаваб гана: «Я Расулюллагь, Аллагь, вун ва инал амайбур вири шагьидар хьурай, гьакъикъатда, зун Алкъаматдилай рази я».

Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)  фена Билялаз Алкъаматан гьалдиз килигун эмирна. Алкъаматан ракIарив агакьайла, Билялаз «ля илягьа илляллагь» лугьудай гафарин ван атана. КIвализ гьахьай Биляла гьарайна: «Эй инсанар! Дидедин ажугъди Алкъаматан мез  кьунвай, дидедин разивили адан мез ачух хъувуна».

Гьа юкъуз Алкъамат рагьметдиз фена. Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)  атана ам чуьхуьн ва кафанра тун буйругъ гана, ахпа адахъ жаназа капI авуна. Ахпа ада сурун кьилихъ акъвазна виридахъ элкъвена лагьана: «Эй мугьажирарни ансарар! Ни дидедилай пара къимет папаз гайитIа, яни диде саймиш тавуртIа, адал Аллагьдин  лянет жеда ва ада ийизвай ферзер ва суннатарни къабулдач». ИкI авуникай чун Аллагьди  Вичи хуьрай.

Пайгъамбардин r кьилив са итим атана хабар кьуна: «Я Расулюллагь, заз кьуьзуь диде ава, за адаз зи гъилелди тIуьн-хъун гузва ва адаз дастамазни за къачузва, са чкадиз фидайла за ам зи далудал кьуна тухузва, дидедин вилик авай буржи за кьилиз акъуднани?» Ваъ, - лагьана Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) , - вуна виш паюникай са пайни кьилиз акъуднач, амма вуна сувабар къвезвай, хъсан кIвалах ийизва. Аллагьди вуна ийизвай гьа гъвечIи паюнай еке сувабар гуда».

Веледди диде-бубадиз авун лазим тир цIуд эдеб ава:

-  тIуьнихъ муьгьтеж  хьайила, тIуьн гун;

- парталдихъ муьгьтеж хьайила, куьмек гун;

- абурухъ гелкъуьн герек ятIа гелкъуьн;

- эверайла, жаваб гана патав атун;

- буюрмишай кIвалах кьилиз акъудун, эгер ам Аллагьдиз  аси кIвалах туштIа;

- диде-бубадихъ галаз рахадайла, яваш ва хъуьтуьлдаказ рахун;

- эвердайла ва я рахадайла, диде-бубадин тIвар кьун тавуна рахун;

- къекъведайла, абурун кьулухъай фин;

- жуван нефсиниз вуч хуш ятIа, гьабурузни гьам авун ва жуваз гьи кIвалах такIанзаватIа, гьабрузни гьам тавун;

- гьар сеферда жув патал Аллагьдивай  тIалабдайла, жуван дуьайрик гьабурни кутун.

Ибур вири чна чи диде-бубайрал чан  аламай кьван гьабуруз авуна кIани эдебар я. Эгер рагьметдиз фенватIа чавай абур патал гьихьтин хъсан кIвалахар ийиз жеда? И суалдиз алимри жаваб гузва:

- веледди вичи-вич хъсандиз тухун, - им виридалайни  къени ва кIани кIвалах я;

- абурун (диде-бубадин) мукьва-кьилийрихъ ва дустарихъ галаз хъсан алакъаяр ва хатур хуьн;

- Аллагьдивай  абурун гунагьрилай гъил къачун тIалабун, гьакIни абурун тIварцIихъай садакьаяр гун.

Абу Гьурайради (Аллагь вичелай рази хьурай) Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)
 гьадис ахъайна: «Адаман велед кьейила, адан пуд амалдилай гъейри вири амалар акьалтIар жезва: 1. «Садакъатун джария», яни гьамиша амукьзавай садакьа, месела,  муьгъ эцигун, халкьдиз яд гъун… 2. Менфят авай илим тун, месела, ктаб кхьин, диндин тарсар гун… 3. Дуьз тербия ганвай велед тун, месела, инсанриз хийир гузвай, вичин хиве авай ферзер кьилиз акъудзавай, диде-бубадин гунагьрилай гъил къачун тIалабзавай, абуруз хийир-дуьаяр ийизвай.

Эгер чна шариатдин ктабра кхьенвайвал ийиз хьайитIа, Аллагьни  диде-буба чалай рази жеда ва гьакIни чи аяларни  чун рази ийидайбур жеда.

Къуй Аллагьди  чаз диде-бубадиз гьуьрмет ийидайвал  сабур ва куьмек  гурай, чи рикIериз регьим яна Аллагь рази жедай уьмуьр кьисметрай! Амин.

 

 

Лезгинский исламский просветительский портал