Исламдин чирвилер ва абурун къиметлувал

Ислам - им кьве дуьньядани инсаният бахтлу хьун патал Аллагь-Таалади къалурнавай рехъ я, амма чирвилер лагьайтIа – абур Исламдин руьгь я. Руьгь амачир беден чIур жедайвал, чирвилер тахьайла Исламни чкIида. Светский учебный заведенийра хьиз диндин вузрани кIелунин йис башламиш хьанва. Чаз гьар садаз светский илимдин важиблувиликай хабар ава, гьакI хьайила, чун светский учебный заведенийриз гьахьиз чалишмиш жезва. 

Светский чирвилер дармандиз ухшар ава, абур азардиз килигна ишлемишна кIанда. Исламдин чирвилер лагьайтIа, незвай тIуьниз ухшар я, ам виридаз герек къвезва. Инсан патал Исламдин илим чир тахьунилай еке бедбахтвал авач. Авамвални еке кесибвал я.

«Чирвилер – им Исламдин руьгь ва диндин дестек я», - лугьузва гьадисда.  Чахъ галаз чи душманри тухузвай информациядин рекьяй дяве яракь гваз экъечIзавай дяведилайни зурба я. И дяведа душмандин хура акъвазиз жезвай тек са яракь Исламдин чирвилер я. Абурун куьмекдалди чаз Аллагь, Адаз гьикI ибадат ийидатIа чир жезва, чавай гьалал ва гьарам чара ийиз жезва.

Исламдин илимди чаз Исламдин душманрикай гьикI къутармиш жедатIа, и дуьнья ва эхират авайди ва абурун арада гьихьтин тафаватлувал аватIа чирзава.

Эгер квез куь аялар наркотикрик, ичкидик ва я гужлу гьевес кутадай къугъунрик акатиз, йифериз кIвализ хквен тийиз, чIуру крарик акатиз кичIезватIа, абур исламдин учебный заведенийриз - институтриз, медреседиз ва гьакI мискIиндин патав тешкилзавай школайриз ракъур ая: анра гузвай чирвилер Аллагь-Тааладилай ва Адан Пайгъамбардилай (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) атанва. Гьахьтин тербияди инсан, гьакIни чи общество санлай чIуру крарикай хуьда.

Диндал амал ва ам ачухдиз пропаганда ийиз ихтияр гайидалай гуьгъуьниз чи обществода чIуру крарни артух хьана лугьудай инсанарни ава. Кар ана ава хьи, дин ачухдиз пропаганда ийиз ихтияр гунихъ галаз сад хьиз чIуру крарни пропаганда ийидай мумкинвал хьана. Электронный ва печатный СМИ-йри абур гьатта Исламдилай гзаф пропагандани ийизва. Школайра Исламдивай аялар яргъа авун патал чиновникри вири къуватар эцигзава.  

Аллагьдин Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) чирвилер къачуниз гьихьтин фикир ганатIа гила килиг. Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) и гьадис чаз без жезва: «Чирвилер къачуз чалишмиш хьун гьар са мусурмандин буржи я» (ТIабарани, Байгьакъи). Са шумуд гьадисда Аллагьдин Расулди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) чаз чирвилер къачуниз эвер гузва. Ингье абурукай са шумудан мана:

«Аллагьдиз са низ ятIани няметар гуз кIан хьайила, адаз чирвилер гузва (диндин гъавурда твазва)» (Бухари, Муслим).

«Эй инсанар, чирвилер абурухъ чалишмиш хьайи чIавуз арадал къвезвай затIар я» (Табрани).

«Чирвилер къачун патал кIваляй экъечIай касдиз Аллагьди Женнетдин рехъ кьезиларда» (Муслим, Гьаким, Тирмизи).

«Гьакъикъатда чирвилер къачузвай касдин кьилел адал шадвиляй малаикрини чпин лувар ахъайда» (Тирмизи, Абу Давуд, Байгьакъи).

«Чирвилерин рекье кьейи кас Аллагь-Таалади ахьтин дережадиз акъудда хьи, аданни пайгъамбаррин арада анжах са кIар амукьда» (ТIабарани).

«Чирвилерин гуьгъуьна хьун жуван гунагьрилай гъил къачун патал чалишмиш хьун лагьай чIал я» (Тирмизи, ТIабарани).

«Чирвилерин рекье телеф хьайи кас шагьид яз рекьида» (ТIабарани, Баззар).

«Аллагь рикIел гъунилай ва гьа гьадахъ галаз алакъалу маса крарилай, гьакIни алимдилай ва чирвилер къачузвай касдилай гъейри и дуьньядикай ва гьана авай вири затIарикай гьич са хийирни авач» (Тирмизи, Байгьакъи, Ибну Маджагь).

«Илимдин са чIук чирна ва ам масабурузни чирай касдиз пудкъанни цIуд сиддикьиндиз кьван сувабар къведа» (Дайлами). (Сиддикьинар – ибур пайгъамбаррилай алатайла Аллагьдиз виридалайни мукьва ксар я).

«Аллагьдин вилик чирвилер кпIунилай, сив хуьнилай, гьаждилай ва Аллагьдин рекье тухузвай джигьаддилайни багьа я» (ТIабарани, Ибну Абдул Барри). (ГьикI лагьайтIа, а ибадатар чирвилер галачиз тамамбур жезвач).

«Са сятина чирай илим са йифен къене авур ибадатдилай багьа я, са юкъуз чирай илим пуд вацра кьур сиверилай багьа я» (Дайлами).

«Чирвилери вири нукьсанар кIевда, авамвили абур дуьздал акъудда» (Дайлами).

«Алимар – чилин чирагъар я, зи ва маса пайгъамбаррин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)ирс гвай ксар я» (Ибну Адийна).

СиратIал муькъвел ибадат ийизвай алимни абид (Аллагьдиз акъваз тавуна ибадат ийизвай кас) гуьруьшмиш хьайи чIавуз абиддиз лугьуда: «Гьахь Женнетдиз, кеф чIугу, им ваз вуна авур ибадатрай я». Алимдиз лугьуда: «Вун акъваз садра, вавай нин патахъай кIантIани шафаат ийиз жеда, ам кьабулни ийида». Гьа юкъуз алимар пайгъамбарриз ухшар жеда» (Абу Шайх ва Дайлами).

Аллагь-Таалади пак тир Къуръанда лугьузва (мана): «Тейижирбур ва чидайбур гекъигиз жедани мегер?» («Аз-Зумар» сура, 9-аят). «Аллагьди эхиратда муъминар виниз акъудда, амма чирвилер гайибур са шумуд дережадин виниз акъудда» («Мужалат» сура, 11-аят).

Ибн Аббаса эхиримжи аятдиз ихьтин баян гузва: «Алимрин дережа жергедин мусурманрилай ирид виш дережадин виниз я. Гьар са дережадин арада вад виш йисан кIвачи-кIвачи къекъведай рехъ ава».

Пак тир Къуръандани чирвилерин винизвилин гьакъиндай шагьидвалзавай гзаф аятар ава.

Бухаридини Муслима гъизвай гьакъикъи гьадисрикай сада Аллагьдин Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) лугьузва: «За гваз атанвай рехъни чирвилер булвилелди къвазвай марфадихъ галаз гекъигиз жеда. Марф мублагь хъуьтуьл чилерал къун мумкин я, ана къалин къацу векь экъечIда; марф битав хьанвай чилерал къвада, ахьтин чкайра ятар кIватI жеда, инсанриз, гьайванриз абурукай хийирни жеда; марф къумлух чуьллерал къвада, гьа вахтунда ам къумадай кужум хьана фида, ахьтин чкайра векь-кьални жедач…Чна сифте лагьай бегьерлу чилиз Аллагьдин дин чирайбур, Аллагьди чирвилер гайибур, илимар чирайбур тешпигь ава. Бегьер гъин тийизвай чилиз за гъанвай гьахълу рехъ патал гьич кьилни хкаж тавурбур акатзава».

Абу Зара гъанвай гьакъикъи гьадис ава. Ана Мугьаммад Пайгъамбарди

 (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) лугьузва: «Чирвилер къачу, вучиз лагьайтIа им Аллагьдикай кичIе хьун лагьай чIал я, чирвилерихъ чалишмиш хьун - ибадат, абур веревирд авун – тасбигь, суалар вугун – джигьад, чирвилер авачирдаз абур гун – садакьа, чирвилер лап лайихлу касдиз гун – Аллагьдиз мукьва ийизвай рехъ я. Чирвилери гьарамни гьалал сад-садавай чара ийиз куьмек гузва. Чирвилер Женнетдиз тухудай рекье нур гузвай чирагъ, кьилди авайдаз машгъулат, гъурбатда авайдаз дуст, душманрихъ галаз рахадайла, ви яракь ва дустарин арада вун безетмишзавай шей я».

Аллагь-Таалади са бязибур чирвилералди вини дережадиз акъудзава ва абур хъсан крарин кьиле эцигзава, инсанри а ксарилай чешне къачузва, абурун несигьатрихъ яб акалзава, малаикри абурухъ галаз дуствал кьаз гьерекатзава ва абур чпин луварик кутазва, цевай балугърини, гьашаратрини, чилин винел алай гьайванри, гьакI кIвалин гьайванрини галаз Аллагьдивай адан гунагьрилай гъил къачун тIалабзава. Вучиз лагьайтIа чирвилери рикIерал чан хкизва ва мичIи чкадиз нур чукIурзава. Чирвилери Аллагьдин лукI хъсан ксарин дережадиз акъудзава. Илимдикай фикирар авун сив хуьнихъ галаз, йиф ксун тавуна акъудунихъ галаз гекъигзава. Чирвилералди мукьва-кьилийрин араяр мягькем жезва, чирвилерин куьмекдалди хъсанди писдавай чара ийиз жезва. Абур хъсан крарин кьиле ава, гьикI лагьайтIа, крар чирвилерин гуьгъуьналлаз физва. Хъсан ксариз абур гузва ва пис ксар абурукай магьрум ийизва.

Чирвилерин ихьтин лайихлувилерикай ва чирвилерикай авай хийирдикай чир хьайидалай гуьгъуьниз мусурмандивай чирвилер къачуз чалишмиш тахьана акъвазиз женни мегер?! Вичин веледри ва хтулри Исламдин рекьяй чирвилер къачунин къайгъуда жен белки. Исламдин рекьяй чирвилер къачун ва чпин аялризни абур чирун гьар са мусурмандин буржи я. Ихьтин чарасуз чирвилерик ибур акатзава: Имандин ругуд шартI; Исламдин вад шартI; игьсан  чир хьун; келима-шагьадатдин мана чир хьун; сив хуьнин ва кпIунин арканар (чарасуз авуна кIанзавай крар) ва шартIар чир хьун; закатдикай ва гьаждикай чирвилер; Аллагьдин сифетрикай чирвилер; Аллагьдин малаикрихъ инанмиш хьуникай чирвилер; Къуръанда ва гьадисра тIварар кьунвай малаикрин ва пайгъамбаррин тIварар чир хьун; пайгъамбаррин сифетар чир хьун; Мугьаммад Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) диде-бубадин, аялрин ва папарин тIварар чир хьун; Къияматдин йикъахъ инанмиш хьун; инсанрин арада авай гунагькарар чир хьун; мецин, вилерин, япарин, гъилерин, кIвачерин, руфунин, гьаяйрин гунагьар чир хьун, абур гунагькаррикай хуьн. И чарасуз тир чирвилер къачун мусурмандин буржи я, герек атайтIа Китайдизни фена ва я гьаждиз герек къвезвай кьван пулни гана абур чирна кIанда.

Идалай артух къачузвай чирвилерикай рахайтIа, инсандиз гьикьван артух чирвилер хьайитIа, гьакьван адан иман мягькем ва акьул тамам жеда.

Акьул патал чирвилер къачун ичIи жибин пулунив ацIурзавайдаз ухшар ава; инсан патал чирвилер – им балугъ патал яд хьиз я. Имам Гъазалиди кхьизвайвал, чирвилери инсан гьайвандилай виняй ийизва.

Чаз Аллагьди  кагьул тахьана чирвилер къачудай куьмек гуй!

Лезгинский исламский просветительский портал