Сив хуьн – Аллагь-Тааладин эмир

Пак Къуръанда лагьанва (мана): Эй, иман гъанвайбур! Куь жемят хъсанарун ва хизанар хуьн патал Чна куь хиве кьисас вахчун тунва. ГьакIни куь руьгьериз тербия гун ва куьне куьн тухузвай къайда хъсанарун патал анжах чпин гьевесриз муьтIуьгъ жезвай, рахаз тежезвай гьайванрилай тафаватлу жедайвал Чна куь хиве сив хуьн тунва. Квелай вилик хьайибурун хиве турвал куь хивени сив хуьн тунва, белки квез Аллагьдихъай кичIе жедатIа. Сив хуьни тербия гузва ва куь руьгьер кIеви ийизва.  

Куь хиве тайин йикъара сив хуьн тунва. Аллагьдиз  кIан хьанайтIа, Ада квез гзаф сивер хуьн ферз ийидай, амма Ада квелай алакь тийидай кьадар сивер хуьн хиве тунвач.

 Азарлу ва рекье авай инсандиз сив хуьн тийидай ихтияр ава. Адавай гьа кьадар йикъар маса вахтунда хвейитIани жеда (кIвализ хтайла ва я сагъ хьайила). Са гьихьтин ятIани себеб аваз (месела, кьуьзуьвал, сагъ хъжен тийидай азар) сив хуьникай зарар авай инсандиз ам хуьн тийидай ихтияр ава, амма адан паталай кафарат (жерме) яз кесибриз тIуьн гун лазим я. Рамазандин ферз сивер хуьнилай гъейри, алава яз вичин ихтиярдалди сивер хуьзвай касдиз а сивер вич патал хъсан я. ГьикI хьи, диндин къайдаяр чизвай инсандиз сив хуьн гьамиша хъсан я («Аль- Бакъара» сурадин 183-184-аятрин тафсир).

Ферз сив хуьн хиве тунихъ авай гьикмет Сив хуьн – им Аллагь-Таалади чи хиве тунвай ибадат я. Сив хуьз ва маса ибадатар тамамариз башламишдалди инсанди абур авуналди Аллагьдин  разивал къазанмишуниз ният авуна кIанда. ЛукIра анжах Аллагь-Тааладин эмирар кьилиз акъудун лазим я. Вичин хиве тунвай везифайрин гьакъикъивал кьатIайдалай кьулухъ, адаз абурун сирерни чирдай ихтияр ава. Аллагь-Таалади адан хиве анжах чпихъ дерин мана авай шейэр тунва, лукIраз и кардикай гьатта хабар авач. Сив хуьн хиве тунихъни гьикмет ва дерин мана ава:  

1. Сив хуьзвай касдин рикIел гьамиша Аллагь  жеда. Месела, гьар гъилера адаз нез ва я хъваз кIан хьайила, адан рикIел вичи сив хуьзвайди ва  Аллагьди  сив чIурзавай амалар къадагъа авунвайди  хкведа. Аллагь-Таала гьамиша рикIел хьуникай ва  Ада вич ахтармишзавайди рикIел хьуникай  авай хийирдикай гьатта рахун герек къвезвач.    

2. Сив хуьдайла беден кьезил ва фикирар ачух жезва, Аллагь-Тааладиз ибадат авун регьят ва хуш жезва. Гьадисда лагьанва: «Сив хуьн – ибадатдин варар я».

3. Гьамиша тухзавай инсандин рикI къванциз элкъвезва, къилих векъи жезва. И сифетри маса, генани пис сифетар, месела, зулум авун, ягъалмиш хьун, диндай акъатун ва масабур. Сив хуьни идаз манийвалзава.  

4. Тухзавай инсандиз гишинвал вуч ятIа чизвач, гьавиляй адавай гишинзавай инсанрин гьал  кьатIузни жедач. Сив хуьзвай инсандин рикIе гишинзавай инсанрин гьакъиндай регьим арадал къвезва, абуруз куьмек гуз кIан жезва. И кар себеб яз мусурманрин арада кIанивал ва регьим чкIизва.

5. Шариатди чирзава хьи, сив хуьн – им неинки тIуьникайни хъуникай жув магьрум авун, ам гьакIни мез гъибетдикайни буьгьтендикай ва вилерни япар гьарамдиз килигуникайни адаз яб гуникай, гьевесар зинадикай ва беден чарадаз зиян гуникай хуьн я.  

6. Алай вахтунда вири дуьньяда каш гуналди начагъвилер сагъарунин рехъ ишлемишзава. Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) идакай гьеле 1400 йис идалай вилик лагьанай:  «Сагъ жедайвал куьне сивер хуьх» (ТIабарани).  

7. Инсандин виридалай еке бедбахтвал ада дуьньядин няметриз, гьайванвилин гьевесриз къуллугъун я. Сив хуьни гьа и гьевесрихъ галаз женг  тухудай къуват гузва, абурукай жув са йикъан къене хуьналди Сив хуьникай и дуьньядани гзаф хийир ава.

 

Скачать книгу  

Лезгинский исламский просветительский портал