Рамазандин варз – сивер хуьдай варз

Рамазандин варз – сивер хуьдай варз

Ингье, мад иман гвай гьар са мусурманди гуьзлемишзавай йисан варцарикай виридалайнипак варз тир Рамазандин варз сивер хуьдай алукьзава. И варз мусурманар патал иллаки кьетIенди я.Гьаниз килигна и вацра абуру сивер хуьн лазим я. Рамазандин вацра сив хуьн яшар бегьем (акьулбалугъ) хьайи гьар са мусурман патал ферз я.

Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)  гьадисда лугьузвайвал, Рамазандин варз алукьнамаз, Женнетдин варар ахъа, Жегьеннемдин варар агал жезва. Гьа са вахтунда мусурманар Исламдин рекьелай алуд тавун патал, абуруз зиян тагун патал шайтIанар кутIунзава. Эгер инсанриз Рамазандин вацрахъ авай кьван вири хъсанвилер (кьетIенвилер) чир хьанайтIа, абуруз и варз уьмуьрлух яз давам хьана кIан жедай. Рамазандин вацра сивер хуьзвайбуруз Сад Аллагьди  ийизвай мергьяматлувилер 10 ва гьатта 700 сеферда, хъсан крар гьадалайни гзаф артухарзава. Аллагь-Таалади Пак гьадисда лагьанва: «Сивер Зун патал хуьзвайди я, гьавиляй абур хвейибуруз За регьимарни гуда».

   Яни сивер хуьнай ийизвай хъсанвилер пара (абурай гузвай сувабдин кьадар анжах Сад Аллагьдиз Вичиз чида) артухарзава.

   И вацра гунагьар квайбуруз чпин гунагьрилай гъил къачуз тадай мумкинвилер гузва. Гьавиляй гьар са мусурманди хъсан крар авун, жув ягъалмиш хьайиди аннамишун, тахсир хиве кьун лазим къведа. Гьа икI, Аллагьдивай  мергьяматлувал тIалабна, жезмай кьван хъсан крар авун, ахъаяй кпIар къаза хъувун, абурун бурж аламачиз хьайитIа суннат кпIар авун, Къуръан ва жуьреба-жуьре дуьаяр кIелун, Исламдин
илим чирун, къадагъа авунвай краривай кьил къакъудун меслят къалурзава. Рамазандин вацра иллаки гунагьрикай яргъа хьана кIанда, вучиз лагьайтIа хъсан крарай ийизвай мергьяматлувилер хьиз, пис крарай гузвай жазаярни пара артух
жезва. Чир хьухь, сив хуьзвай касди Аллагьдиз 
вичин вафалувал къалурзава, гьа и саягъда ам вич
халкь авур Халикьдиз мукьва жезва. Сив хуьн гьам руьгь патал, гьам беден патал менфятлу кар я, ада мусурмандин къаст мягькемарзава. Пак вацран гьар юкъуз сив гвай касди вичин кьилиз къвезвай нубатсуз фикиррал, темягьрал кьенерар гьалзавайди я, гьа идакди адаз вичиз менфят жезва, ам гьарам крар авуникай хуьзва, беден адаз муьтIуьгъарзава, вацран къене ам дуьз чкадиз хкизва. Сив хуьзвай чIавуз руьгь мягькем, рикI михьи жеда, рикIизгьакъикъатдани нур аватда. Къуръан кIелиз, дуьаяр ийиз хьайила, руьгьдив динжвал агакьда.
  РикIе Аллагьдиз  мукьвавилин гьисс гьатда, гуьгьуьл халисандиз ачух жеда. Сив гвай касдивахт дуьм дуьздаказ вилив хуьда, гьикI лагьайтIа ада сив кьадай ва сив хкуддай вахтарал амал авуна кIанза -вайди я. Гьа икI, са вацран къене ам халис низамда гьатда, гуьгъуьнлайни ам вахтуниз къимет гуз, вахт гьакI гьавайда серф тийиз вердиш жеда. Вири ибур тербияламишунин къайдайрик акатзавай крар я.
  РикIин сидкьидай ният авунвай, Аллагьдиз  чавай кIанзавайвал ва Адан Расулди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)  чаз чирайвал, сив хуьзвай кас патал им агъур кIвалах туш. Амма, къе чаз аквазвайвал, хейлин мусурманри сив хуьдай варз, нефс вилик авуна, тIуьнар-хъунардай вацраз элкъуьрзава.
Ибадатдин, дуьайрин, Къуръандин варз машгъулатринни къал макъалрин вацраз элкъуьрзавайбурун гьерекатар Аллагьди  кьабулдайди туш.
   Мадни рикIелай алудмир: сив хуьн им тек са тIуьн ва хъун акъвазарун лагьай чIал туш. И вацра мецин, гьакI бедендин маса паярин гунагьрикайни яргъа хьун чарасуз я. Садакайни чIурукIа рахамир, пис кар ийимир, акси яз, и вацра жезмай кьван хъсан крар ийиз чалишмиш хьухь.

 

Ферз яз сивер хуьн талукь я:

·              Мусурмандиз.

·              Яшар бегьем хьанвайбуруз.

·              Акьул тамамбуруз.

·              Сагълам ва сив хуьн алакьза вайбуруз.

 

Сив хуьн дуьз (трус) хьун патал са бязи чарасуз шартIарал амал авуна кIанда:

 

1.   Ният авун

Аллагь-Таала рази хьун патал рикIе сив хуьдай ният хьун ва жезмай кьван ван алаз лугьун чарасуз я. Месела, ният авунин тахминан тегьер ихьтинди  я:
"БисмилЛагьи-р-рахIмани-р-рагьим. Ният ийизва за алай йисан Рамазандин вацран пакадин йикъан ферз тир сив хуьниз Аллагь патал!"

Сив хуьдай ният ийизвай гафар рагъ акIайдалай гуьгъуьниз экв жедалди гьи чIавуз кIан
хьайитIани лугьуз жеда. Гьа са вахтунда имам Абу Гьанифади тестикьарзавайвал, эгер экв хьайидалай гуьгъуьниз сив хкатдай са амал тавунваз хьайитIа, нисиналди ният авуртIа жеда.

Гьаниз килигна, рагъ акIайдалай гуьгъуьниз экв жедалди авай арада ният авун рикIелай алатайбурувай ам йикъан сад лагьай паюна (яни нисини жедалди) лагьайтIани жеда. Анжах "...пакад йикъан ферз тир..." гафарин чкадал "... къенин йикъан (Имам Абу Гьанифадин геле аваз финалди гафар чарасуз яз алава, хъувуналди) ферз тир..." лагьана кIанда.
    Къейд авун лазим я хьи, жезмай кьван ниятдин гафар вахтунда лугьун рикIелай алудна виже къведач.

2. ТIуьн туьтIуьна акъвазун

Экв малум жезвайдалай (экуьн купIунилай) башламишна рагъ акIидалди - гъетрен капI жедалди са затIни тIуьна ва хъвана виже къведач. Идалай гъейри инсандин къенепатаз тIебии тIекверай са шейни аватун лазим туш. Месела, япун тIеквендиз яд фена, пIапIрус чIугуна… кIандач. Нагагь сив гвай касди, рикIелай алатна, затI-матI тIуьн ва я хъун хьайитIа, сив хкатзавач, эгер рикIел хтанмазди "тубастагъфируллагь!", лагьана тIуьн-хъун акъвазарайтIа. Эгер сив хуьзвайда чиз-чиз сиве яд кьунвайла (месела, гьилер  къачудайла) хатадай туькъуьнайтIа, сив хкатзава.
 Сив хуьзвайда цуькIуьн туькъуьнайтIа, сив хкатзавач. Амма сивиз атай балгъан туькъуьнайтIа, сив хкатзава. Эгер балгъан сивиз къведалди кIалхандай руфуниз аватайтIа, сив хкатзавач Эгер хьручIрай иви къвезваз, сив хуьзвайда ам цуькIуьндихъ галаз туькъуьнайтIа, и дуьшуьшдани сив хкатзава.

3. Папахъ (гъуьлуьхъ) галаз месин алакъаяр акъвазарун

Сив хуьзвай вахтунда, яни экв малум хьайидалай гуьгъуьниз рагъ акIидалди, папанни гъуьлуьн арада месин алакъаяр хьайитIа, неинки сив хкатзава, ам гьакI мурдарни (джунуб) жезва.
    Гьаниз килигна ихьтин дуьшуьшра неинки сив хуьн хъувун лазим я, гьакI акьалтзавай жермедиз жаваб гун чарасуз я. Жерме квекай ибарат я лагьайтIа, ам акьалтай касди ара датIана кьве вацра алава яз сивер хуьн хъувуна кIанда ва я, эгер жерме акьалтнавай касдивай сагъсузвал себеб яз сивер кьаз жезвачтIа, ада кесибар тир 60 касдиз тIуьн гун лазим я.
  Сивер хуьзвай вахтунда гъуьлуьни папа темягь фидай жуьредин къугъунар авунни хъсан яз гьисабзавач.
  Йифиз месин алакъаяр хьанвай гъуьлуьзни папаз сив кьадалди вилик чпин беденар чуьхуьн меслят къалурзава. Эгер экв жедалди абур яд аладариз агакь тавуртIа, гьакI сив хуьзва. Анжах жезмай кьван фад яд аладар хъувуна кIанда.
  Инал ихьтин са кар рикIел гъун чарасуз я: месин алакъаяр хьанвай ксариз яд аваз дастамаз (гъилер чуьхуьн къачун) кьванни тавуна ксун, гьа гьалда амаз тIуьн-хъун авун меслят къалурзавач.
    Къейд: пабгъуьл тушир ксарин арада месин алакъаяр хьун Исламди къадагъа ийизва. Гьаниз килигна суьгьбет физвайди анжах некягьдик квай уьмуьрдин юлдашрикай я.

4. Экъуьчуниз къадагъаяр

Сив хуьзвай вахтунда жува-жувалай экъуьчдайвал авуна виже къведач, вучиз лагьайтIа, сив хкатда. Эгер сив гвайди вичиз хабар авачиз къусмишайтIа, сив хкатзавач. Анжах сивера яд экъуьрна кIанда.

5. Сив хуьниз талукь яз мурад (яни жезмай кьван кьилиз акъудна кIани) шартIар:

Сив хуьн ферз яз кьилиз акъудиз хьунилай, и кардай Аллагьдин патай чIехи пишкеш къачун патал ферз тир шартIарилай гъейри сив хуьнин суннатрал амал авун чарасуз я. Сив гвай вахтунда жуван кьетIен органар (бедендин паяр) герек авачир, къадагъа тир месэлайрикай жезмай кьван хвейитIа ва абур Сад Аллагьдин къуллугъда акъвазарайтIа хъсан я.

Вилер Аллагьди  къалурзавай рекьелай алатдай патахъ килиг тийин.

Мез тапаррикай, буьгьтенрикай, гьуьжетрикай, маса касдикай чIурукIа рахуникай, хийирсуз рахунри- кайни герек авачир гафарикай хуьн.

Япар. Абуруз тапан, буьгьтендин, гьар гьихьтин хьайитIани чIуру гафарин ван тахьун лазим я. И кар патал чIуру гафар галукьзавай чкайрилай вахтунда кьил баштанна кIанда.

КIвачер. Абур кутуг тавур, герек авачир чкайриз финикай хуьн лазим я.

Гъилеривни чIуру крар, гьерекатар ийиз туна виже къведач.

 

 Руфун гьарам шейэрикай хвена кIанда.

Эхирки, ийизвай крар Сад Аллагьдин  рекье къуллугъ авунихъ элкъуьрна кIанда. Месела, капI-тIеат ийин, Къуръан кIелин ва адахъ яб акалин. Исламдин чирвилер къачун, инсанриз куьмек ийин…

 Сив гвай касди сеперар гун, къал акъудун, масадан кефи хун кутугнавач. Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)гьадисдин бинедаллаз, эгер сив хуьзвай касдихъ галаз сад кикIиз, адаз экъуьгъунар ийиз... хьайитIа, ада вичив сив гвайди лугьун ва ахьтин чкадилай кьил баштан авун лазим я.
   Азиз Рамазандин вацра сивер хуьн гзаф
суваб я. И вацра жезмай кьван хъсан крар авун важиблу я, вучиз лагьайтIа, маса вахтара ийизвай хъсан крарай гузвай къимет Рамазандин вацра
ирид виш ва адалайни гзаф сеферра артух я.
   Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) гьадисра лугьузвайвал, нянихъ тIуьн тIуьнин вахт яргъал ракъурна виже къведач. И кIвалах гъетрен (хушунин) капI бегьемарунихъ галаз сад хьиз авун меслят къалурзава.
  Экуьнахъ лагьайтIа, тIуьн-хъунин месэла пакаман капI ийидалди 15-20 декьикьа амаз акъвазарна кIанда. Я пакамахъ, я нянихъни кьадарсуз тIуьн хъсан яз гьисабзавач, ам сагъламвилиз зиян я. Сив жезмай кьван хумравдалди, михьи целди ва я са кIуьгьуь шейиналди хкудайтIа хъсан я. ГьакIни сивер хвейи ксариз тIуьн гунни хъсан кар яз гьисабзава. Сивер хвейибуруз нянихъ тIуьнхъун тешкилайбуруз гьа сивер хвейибуруз кьван сувабар жезва. Инал сив хвейидаз гузвай суваб тIимил жезвач. Рамазандин вацра жумартвилиз еке къимет ава.

Къуй Аллагь-Таалади чаз виридаз и вацра Вичин эмиррал кIевелай амал ийидай къуват гурай. Амин!

 

Скачать книгу 

Лезгинский исламский просветительский портал