Рамазандин вацран сив хуьн хиве авай инсанар...

Рамазандин вацра сив хуьн гьар са акьулдиз кьери тушир, яшар тамам хьанвай ва сив хуьз алакьзавай мусурмандин буржи я. Имансуздиз сив хуьн ферз туш лугьудай гафарин мана ам я хьи, и дуьньяда ада Ислам кьабулдалди чаз ам сив хуьниз мажбурдай ихтияр авач. Агъа дуьньяда адаз сивер хуьн тавунай жаза гуда. Ислам кьабулайдалай кьулухъ, гьикI шариатдин маса истемишунар къаза хъувун ферз туштIа, гьакI адаз виликдай ахъа хьайи сивер къаза хъувунни ферз туш. Амма муртадди (Ислам диндай акъатай инсан) Ислам кьабул хъувурла сивер хвена кIанда ва вичивай ахъа хьайи вири сивер къаза хъувун чарасуз я.

Имам Абу Гьанифади лугьузвайвал, муртадди ахъаяй сивер къаза хъувун ферз туш. Амай кьве имамдини ада къаза хъувун ферз я лугьузва.  

Рамазандин вацра кафирдиз тIуьн ва яд гудай ихтияр авач, эгер абур ада юкъуз недайди ваз чизватIа. ГъвечIи аялдин ва акьулдиз кьеридан хиве сиве хуьн авач, амма ирид йис хьайила (хъсанди писдалай тафаватлу ийиз эгечIайла), адалай алакьиз хьайитIа, диде-бубадиз адаз сивер хуьх лугьун сунна я. Яш тамам хьайила, ам сивер хуьз вердиш жедайвал,  цIуд йис хьайи аял, эгер адалай алакьзаватIа, диде-бубади абур хуьниз мажбурна кIанда, гьатта ам гатадай ихтияр ава. Эмир гудай ва гатадай ихтияр анжах къаюмдиз ава, масадаз ам гатун гьарам я. Вич тахсирлу яз вич-вичелай фейи ва я кьил чIур хьайи касди, ам вич-вичел хтайла ахъа хьайи сивер къаза хъувун лазим я.

Гьалдай фенвай кьуьзуьбурни сив хуьниз мажбурзавач (абуруз ачух себеб ава). Кьуьзуьвал ва я сагъ хъжен тийидай начагъвал авай инсанди гьар са ахъа хьайи сивин еринда фидьят (жерме) – са йикъахъ са мудд (600г) къуьл гана кIанда. Вацран кьилер авай ва я аял хайидалай кьулухъ къвезвайбур атана куьтягь жедалди дишегьлидиз сивер хуьдай ихтияр авач. Начагъди сагъ ва дишегьли михьи хьайила ахъа хьайи сивер къаза хъувуниз мажбурзава.

 

Сив хуьнин шартIар

Сив хуьн кьабулун патал кьуд шартI ава: сагъ юкъуз сив хвена кIанда; сив хуьзвайди мусурман хьун лазим я (кафирди ва я муртадди хвейи сивер кьабулзавач); сив хуьзвайди акьулдиз кьери туширди хьана кIанда (акьулдиз кьерида хвейи сив кьабулзавач); дишегьли вацран кьилерикай ва аял хайидалай кьулухъ къвезвайбурукай михьи хуьн лазим я (вацран кьилер ва я аял хайидалай кьулухъ къвезвайбур авайла хвейи сив кьабулзавач). Йикъан са тIимил вахтунда хьайитIани инсан диндай акъатайтIа, адан акьул квахьайтIа, вацран кьилер башламишайтIа ва я аял хайидалай кьулухъ къвезвайбур атайтIа, сив хуьн чIур жезва.
Сив хуьзвайди йикъан са тIимил вахтунда хьайитIани вич-вичел хьун лазим я (югъ михьиз пиян гьалда аваз ва я вич-вичел алачиз акъатай касдин сив хуьн кьабулзавач). Амма сагъ югъ ахварал алаз акъудай инсандин сив хуьн гьисабзава, вучиз лагьайтIа, эгер ахварай авудайтIа, ам къарагъда. Рамалиди лугьузва: «Эгер йикъан са паюна инсан вич-вичел алачиз ва я рикIел аламукьунин бажарагъвал квахьайтIа, зарар авач». «Шаргьул иршад» ктабда Ибн Гьажара ва Ибн Къасаима лугьузва хьи, эгер вичин ихтиярдалди тушиз, яни мажбурна инсан сагъ юкъуз пиянарайтIа (месела, гужуналди сивиз ички цана) ва я вич-вичелай фейитIа, сив хуьн чIур жедач.

 

Сив хуьзвай  инсандиз меслят къалур тавунвай амалар

1. Сив хкудун кьасухдай кьулухъ вегьин. Амма мугьмандал вил алаз, гьакIни сив хкуддайла недай шей авачиз хьайитIа, кьулухъ вегьидай ихтияр ава.
2. Кендирагъ жакьун. Вучиз лагьайтIа ам жакьвайла тфу арадал къвезва ва ам гадаруниз мажбур жезва, ам гадарайла инсандиз яд кIан жезва, нагагь ам туькъуьнайтIа сив хкатда.

3. Гьазурзавай тIуьникай дадмишун, кьел кватIа килигун. Амма ашпаздиз тIуьнин тIям чирдайвал адакай дадмишдай ихтияр ава, вучиз лагьайтIа им важиблу кIвалах я. И арада тIуьнин са тIимил кьванни кIусар къенез фейитIани сив хкатда.

4. Муьгьтежвал авачиз жендек чуьхуьн. Вучиз лагьайтIа и карда сив хуьзвайди патал тайин тир регьятвал ава.

5. Папав агатун, гарданра гьатун, теменар гун. И кIвалахри бедендин гьевес къарагъарзава. Эгер и кIвалахар себеб яз мая акъатиз ва я эркек-дишивилин алакъаяр жез кичIезватIа, абурув эгечIун гьарам я.

6. Нисинилай (рагъ цавун аршдиз хкаж хьайи вахтунилай) башламишна рагъ акIидалди сарар сивакдал михьун, вучиз лагьайтIа ада сив хуьзвайдан сиве авай ни акъудзава. Лагьанва хьи, и ни Аллагьдиз  мискдин атирдилайни ширин я. Имам Шафии мазгьабдин бязи алимри адаз сивак ишлемишдай ихтияр ава лугьузва (карагьат туш).

7. Сивихъ михьиз яд галтадун. Ихьтин арада къенез фейи ци сив хкудда. Куьрелди лагьайтIа, сив хуьзвайдаз вичин бедендин вири паяр гьи арада хьайитIани, меслят къалур тавунвай ва гьарамнавай шейэрикай хуьниз мажбурун меслят къалурзава.

 Скачать книгу 

Лезгинский исламский просветительский портал