Сив хуьнин сирер

Пак Рамазандин варз мад сеферда къаршилами-шуналди Аллагь-Таалади чаз хъсан крар гзафардай ва чIуру крар туба ийидай мумкинвал ганва. Сив хуьнин гьикмет вуч я, ам вуч патал чи хиве тунва?

Малум я хьи, инсан Аллагь-Таалади халкь авунвай лап тамам шейэрикай сад я. Ада чи хиве тунвай гьар са кардин къене чун патал еке гьикмет ва мергьяматлувал ава. Абур неинки руьгьдинни бедендин сагъламвилин, гьакIни эхиратдин югъ патал хийирар ва няметар я. Гьаниз килигна, чи хиве твазвай гьар са кардикай кьве жуьредин (и дуьньяда ва эхиратда) хийир ава.

Алатай, зиндикьрин девирда вич беден патал еке зиян ва ам барбатIун я лугьуз хьайи сив хуьн къачун чна. Исламдин лап сифте кьилера Аллагь-Таалади Къуръанда ихьтин гафар лагьанва: «Квез сив хуьн хъсан я, эгер квез хабар аватIа» («аль-Бакъара», 184). Чаз алатай 1400 йисан муддатта вуч чир хьанач. Къуръандин кьетIенвал ам я хьи, адан аламатар вахт-вахтунилай дуьздал акъатзава. Къуръанда лагьанвай «Ахпа Чна Чи аламатар къалурда» гафар дуьшуьшдинбур туш.

 «Эй иман гъанвайбур, гьа квелай вилик хьайи инсанриз хьиз квезни сив хуьн къалурнава, белки квез Аллагьдикай кичIе жен», - лугьузва Къуръанда. Сив хвейила, инсан вичин нефсинин лукIвиляй акъатзава, адан иесидиз элкъвезва.

Каш гуникай инсандин бедендиз хийир авайди анжах XIX асирда малум хьана. РагъакIидай пата гьатта каш гуналди инсанар сагъар хъийидай духтурханаярни ачухнава. Советрин алимар тир Николаевани Нилова «Недай-хъвадай шейэр» журналдиз ганвай «Каш сагъламвал патал» макъалада икI кхьизва: «Инсан сагълам хьун патал ада йиса пуд гьафтедилай тIимил тушиз ва кьуд гьафтедилай гзаф тушиз каш чIугуна кIанда».

Медицинадин доктор Роберт Бартлоуди субут авурвал, сив хуьниз кьак азардин (рак) тIурар тергдай аламатдин къуват ава. Кьилди къачуртIа, ада кхьизва: «Шак алач, сив хуьни микробар кьинин ва беден михьи авунин карда еке менфят гузва». Доктор Билл Шернбера къейд ийизва хьи, йиса са сеферда сив хуьн–им уьмуьрдинни жегьилвилин бине я.     Америкадин алимри сив хуьникай авай зарар къалурунин мураддалди ихьтин са эксперимент кьиле тухвана. Абуру чара жез гьазур хьанвай папаринни гъуьлерин кьве десте къачуна. Са дестедихъ галаз психологди кIвалахна. Муькуь дестеда авайбурув сивер кьаз туна. Аламат жедай кар ам хьана хьи, гьа и эхиримжи дестеда авай гьич са хизанни чара хьанач. Психологдин гъилик хьайи дестедикай лагьайтIа, 65% хизанар чкIана. Алимри къейд авурвал, сив ачухдай вахтунда инсандин беденда чими гьиссер гьатзава. Гьа ихьтин гьиссер адаз вичин мукьва кас акурлани къвезва, ам адаз генани мукьва жезва. Гьа икI, са вацран къене тухвай экспериментдин нетижада чара жез гьазур хьанвай гъуьлни паб чеб-чпиз генани мукьвал хьана.

Сив хуьзвайбурал гуьзчивал тухузвай алимриз каш гуни хамунин хейлин азарар хъсанар хъийизвайдини акуна. Идан себебни сив хуьзвайдан бедендик галай цин кьадар тIимил хьун я. Идалайни гъейри, ахтармишунри субут авуна хьи, сив хуьзвайдан ивидик квай холестериндин кьадар ва рикIин азаррин хаталувал хейлин тIимил жезва. Америкадин алимри генани субут авунва хьи, сив хуьдайла инсандин ивидин шекердин кьадар гьич са дарманни кьабул тавуна къайдадиз хквезва. Сив хуьни инсан сагъар хъувунин къуват квекай ибарат я? Малум тирвал, бедендин вири къуват аниз атай недай затIар цIурурун патал серф жезва. Инсанди гьич са шейни тIуьн тавурла, адан вири къуват беден сагъар хъувунал ва адак квай герек авачир шлакар акъудунал желб жезва. Идалайни гъейри, гьа и вахтунда хуьрек цIурурдай хукадин ва ратарин системади лап зайифдиз кIвалахзава. Гьавиляй и вахтунда хуьрек тIуьникай гьатта зарарни ава.

Дагмедакадемиядин доцент М.Мегьамедова лугьузвайвал, Рамазандин варз инсандин йисан биортмаяр дегиш жезвай варз я, яни и вахтунда инсандин биоритмаяр къведай йис патал цIийи кьилелай туьхкIуьр хъижезва. Им акI лагьай чIал я хьи, инсанди вичи-вич и вацра гьикI тухвайтIа, гуьгъуьнлай къвезвай са йисан къенени гьакI тухуда. Ихьтин мисалар мад ва мадни гъиз жеда. Гьадисди сив гвай чIавуз къал макъалар авун къадагъа авунва.  Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)  «Сив хуьх куьн сагълам жеда» гафар лугьун дуьшуьшдин кар туш. Гила, 14 виш йис алатайла, экспериментальный илимди и кар субутарнава.     Субгьаналлагь! 1400 йис идалай вилик Аллагь Таалади чи хиве тур везифа–сив хуьн чи хийирдиз я. Аллагьди чаз вири сивер хуьдай къуватар гурай! Амин!

Эхиратда гузвай няметрилай гъейри и дуьньядани сагъламвал гузвай Аллагь -Тааладиз шукур хьуй.

 

Скачать книгу

Лезгинский исламский просветительский портал