Некягьдин дуьз хьун патал

Некягьдин икьрар Шариатда халисанди хьун патал, чарасуз агъадихъ ганвай шартIар кьилиз акъудна кIанзава:  Сад лагьайди: некягь арадал къвезвай тайин тир гафар лугьун.  Кьвед лагьайди: некягь авуниз дишегьлидиз са манийвални тахьун, яни:
1. Дишегьли, гададиз эвленмиш жез къадагъа тир мукьвади тахьун;
2. Дишегьли чара (тIалакь гана) хъхьайдалай кьулухъ (пуд михьивал, тахминан 3 варз), я туштIа адан итим кечмиш хьайидалай кьулухъ вахт алатун (4 варзни 10 югъ); 
3. Дишегьли мусурман хьун.  Мусурман итимдиз цIайперес, бутперес, динсуз дишегьлидал эвленмиш жедай ихтиярар авач, мусурман дишегьлидизни мусурман тушир итимриз гъуьлуьз фин къадагъа я.   Пуд лагьайди: итимдиз эвленмиш хьуниз манийвал тахьун, яни:
 а) ам, дишегьлидиз некягь эцигуниз къадагъа тир мукьвади (стха, буба, хтул, хва ва мсб) тахьун;  
б) итимдиз санал кьуд папалай гзаф тахьун (яни адавай вичиз вад лагьай ва адалай гзаф папар къачудай ихтиярар авач);  
в) ам мусурман тахьун.  
Кьуд лагьайди: рушвал гумачирдан разивал.
Гьадисда Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) лагьанва: «Хендедади ихтияр таганмаз ам гъуьлуьз гузвач, руша ихтиярар таганмаз ам гъуьлуьз гузвач». Адавай жузуна: «Я Расулаллагь! Адан ихтиярар гьихьтинди я?» Ада жаваб гана: «Ада (руша) чукьни тавун» (Муслим, Тирмизи).  
Гъуьлуьк хьайи дишегьлиди вичин ихтиярдалди шагьиддиз ван къведайвал вичин разивал таганмаз гъуьлуьз гун къадагъа эцигнава. Эгер гъуьлуьз гузвайди рушвал гумайди ятIа, чуькьни тавуна бубадин ва я чIехи бубадин вилик акъвазун адан разивилин лишан жеда, вучиз лагьайтIа вичин разивал ван къведайвал малумариз адаз регъуь хьун мумкин я.
Вад лагьайди: къаюм. Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) лагьана: «Некягь анжах къаюм галаз дуьзди жеда», ам галачиз некягьдай ихтиярар авач.   Абу Гьурайрадилай, вичелай Аллагь рази хьуй, атанвай гьадисда Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) лагьана: «Дишегьлиди дишегьли ва я ада вичи-вич гъуьлуьз гудач» (Ибн Маджа).  Къаюм – им дишегьлидин бубадин тухумдай тир, яшар тамам хьанвай, акьуллу, эркек, дуьз рекьел алай кас я: буба, чIехи буба, хайи стха, хайи стхадин гада, бубадин хайи стха, абурун рухваяр ва несилар. Эгер ахьтин къаюмар авачиз хьайитIа руш, чкадин имамди гъуьлуьз гуда. Рушан дидедин багърийрикай тир итимриз садазни къаюмвалдай ихтиярар авач.     
Алчах хесетрин, диндал алачир, рушахъ гелкъвен тийидай гададиз руш тагунин кардиз къаюмди фикир гана кIанда. Эгер сада вичин руш гунагькар, чIуру хесетрин, гьахъсуз инсандиз гайитIа, ам Аллагьдин ажугъдик жеда.  
Са инсанди Гьасан аль-Басридивай Аллагьдин регьимдик хьуй вич, жузуна: «Зи руш гъуьлуьз це лугьуз са шумуд инсан атана. Бес за абурукай зи руш низ гун?» Шейхди жаваб гана: «Аллагьдихъай кичIе инсандиз. Эгер адаз ви руш рикIивай кIан хьайитIа ада гьуьрметда, кIан тахьайитIа – бейкефардач». 
Ругуд лагьайди: некягь ийизвай чкадал диндар  кьве мусурман итим - шагьидар хьун чарасуз я. Абур алачиз некягь дуьз жезвач.
 Ирид лагьайди: магьр (сусаз вегьизвай пул) гунин чарасузвал. Адан кьадар некягь ийидалди тайинарда ва некягьдин икьрардал тIвар кьада. Эхирдайни лугьуз кIанзава хьи, Исламдин чирвилер къачунвай инсанар авай чкада, кIел тавур «фекьийри» некягь эцигун гзаф хаталу я. Виликдай Советрин девирда алимар ва имамар авачирла некягь диндикай са тIимил хабар авай ксари эцигзавай, гила лагьайтIа, чи лезги районра Исламдин чирвилер авай имамар ава, абурув некягь эцигиз туртIа хъсан жеда. Некягь лап важиблу кIвалах я, гьавиляй дуьз, гъавурда авай касдив ам эцигиз тура. 
Лезгинский исламский просветительский портал