КапI тийизвай касдиз никягь ийидай ва адахъ жаназа капI ийидай ихтияр авани?

джаназа намаз

КапI мажбури тир диндин дестек я. Ни ам ийизвачтIа, адахъ динни авач. Шариатди гзаф тариф ийизвай садакьа гун, куьмекдин гъил яргъи авун, гьахъвал кIан хьун, фитнедивай яргъа хьун, пиян тушир уьмуьр кечирмишун ва мсб. инанмишбуру хьиз, инанмиш туширбуруни кьилиз акъудун мумкин я. Амма Ислам динсузвиливай чара ийизвайди капI я. КапI тийизвай кас вичин акьулдай гьайвандиз тешпигь жезва. Вучиз? 

Вучиз лагьайтIа инсандивай хьиз, гьайвандивайни недай суьрсет жагъуриз жезва, эгер им абурун арада тафават тун патал бес ятIа. Куьне фикир це садра, чуьлдиз акъуднавай гьайвандиз гьина векь аватIа, цихъ къанихвал гьикI рекьидатIа, ацукьун патал гьинал хъуьтуьл чка алатIа, эгер мекьи хьайитIа, гьина чуьнуьх жедатIани чизва. Ингье квез яшамиш хьунни.  Инсан гьайвандивай тафаватлу, ийизвайди дин я.

Гила, вичи капI тийизвай инсандиз никягь ийидай ихтияр авани лугьузвай месэладикай рахан. Исламдин асул диб тир шагьададин кьве пайни рикIин сидкьидай лугьуникай ибарат я, диндин амай шартIар кьилиз акъудун имандин тамамвал я. Са вуж ятIани ва я на, абурук тахсир кутун паталди, абуру Ислам дин ва кпIар гафаралди инкар авун лазим къвезва. Идахъ галаз сад хьиз, гьахъвал гвай (адалатлу) шагьидарни хьун лазим я, тахьайтIа ихьтин инсанриз чавай инанмишсузбур лугьуз жедач. Шариатдал асаслу яз, капI инкар ийизвай (яни ам авун ферз туш лугьузвай) касдивай  вичин гунагьрилай гъил къачун тIалабиз тазва ва ахъайнавай кпIар хъувун истемишзава. Нагагь ада туба авун хиве кьун тавуртIа, адаз яна кьиникьин жаза гузва, мусурманрин сурара кучудни ийизавач ва адал жаназа капIни элязавач. Эгер инсанди капI авунин чарасузвал инкар тийиз (яни ам авуна кIанда лугьуз) адавай кьил къакъудзаватIа, ихьтин касдизни яна кьиникьин жаза гузва, амма мусурманрин сурара кучудзава, шариатди истемишзавай къайдада адахъ вири лазим тир адетар кьиле тухузва.

Нагагь девир шариатдин къанунрал бинеламиш хьанвайтIа ва инсанрин кьиле шариатдин гьакимар авайтIа, вири гьа икI кьиле фидай. Амма алай вахтунда ихьтин къанунрал амал ийидай мумкинвал авани? Алай вахтунда чна ийизвайди, никягь кьилиз акъудун патал рекьер-хуьлер жагъурун я, яни яд авачирла таяммум ийизвай къайдада. Гьавиляй гъавурда авачир инсанди никягь авун лазим туш. Чизвай касди чам туба авунин чарасузвилин гъавурда туна кIанзава. Ва адахъ галай шагьидарни галаз, ахъайнавай кьван кпIар, сивер къаза хъувун, адан хиве амай ферз тир закат ва Рамазан варз куьтягь хьайила гузвай ферз тир закат-аль-фитIр хгун лазим тирдахъ инанмишарна кIанда.

Нагагь къанунсуз тегьерда вичиз къачунвай малдевлет аваз хьайитIа, ам чарасуз иесидив вахкана кIанда.  Туба авуна хьиз, гьа и вахтунилай абуру винидихъ лагьай са затIни саймиш тавуна туна кIандач. Гъуьлуьз физвай дишегьлидини гьа икI авун лазим я. И мурад аваз адан патав никягь ийизвай кас ва я чизвай дишегьли рекье туна кIанда. Эвленмиш жезвайбуруз шагьада лугьуз чир-далди, сифте абур адан манадин ва ам лугьунин мурад вуч ятIа, гъавурда туна кIанда. И жуьреда никягь авурдалай кьулухъ, чам вичи ганвай гафунин патахъай жавабдарвал чIугвазвайди жезва. Ингье гьа и къайдада имам ихьтин гьалдай экъечIзава. Заз абуруз гьихьтин меслят къалурдатIа чидач, вични ихьтин гьалда виже къведай. Нагагь никягь тавуна абур чукурайтIа, ахпа вуч жеда? Вири и крари мягьтеларзава. Вични чи, икьван азадвал ганвай девирда, 18-20 йисан яшда авай жегьилар, чпихъ Аллагь Сад тирвилин шагьидавал ийизвай гафарин гьакъиндай  са гъвечIи хьайитIани чирвилер авачиз, никягь авун патал къвезва. Чпин аялриз гьа и кар хьайитIани чир тавур диде-бубайриз чавай вуч лугьуз жеда?  Кьенвай касдихъ капI авунин месэлани, гьа винидихъ къейд авурдаз ухшар я. Кьенвайдахъ капI тавун патал, ахьтинди, дугъриданни, инанмишсузди хьайидан гьакъиндай тестикьарзавай тамам делилар лазим я. Гьеле бязи вахтара чаз, мисал яз, капI ийизвай ва сивер хуьзвай кас гьикI кьенатIани чир тахьунни мумкин я. И месэладай чаз жуван къарар акъуддай ва жуван акьулдалди нетижа хкуддай ихтияр авач. Амма бязи шартIар ава, абуру инсан инанмиш яз кьенани, я тахьайтIа, инанмишсуз яз кьенани къалурун мумкин я.

Хаварижрикай (Исламда хьайи ягъалмиш хьанвай хел) кьве касди чпин гапурар къакъарай акъудна Абу Гьанифадин патав атана адавай истемишна: «Вуна чи кьве суалдиз жаваб гун лазим я. Нагагь жаваб гайитIа, чан аламаз тада, тагайтIа, яна рекьида». Имам рази хьана. Абуру гьаятда кьве мейит авайдакай лагьана.  Абурукай сад – пиян хьана кьенвайдан мейит я,  муькуьди – зинавал себеб яз руфунал залан хьайи аял хадайла кьенвай дишегьлидин мейит я. Абур кьведни туба тавуна кьенва. Абур вужар я – мусурманар яни, тахьайтIа кафирар ва абур патал гьихьтин къарар акъудун лазим я? Имамди, кьенвайбур чувудар яни лагьана, хабар кьуна? Абуру ваъ лагьана жаваб гана. Ахпа ада абур хашпарайрикай яни лагьана хабар кьуна. Абуру мад ваъ лагьай жаваб гана. ЦIуз икрам ийизвайбур яни лагьай суалдиз мад ваъ лагьай жаваб гана. Ахпа имамди хабар хкьуна: «Бес абур вужар тир?» И кьве касди жаваб хгана: «Мусурманар». И арада Абу Гьанифади лагьана: «Ингье, куь суалдиз куьне жаваб гана». «ГьикI?» - мягьтел хьана абур. «Исятда куьне кьведани кьенвайбур мусурманар тирдан гьакъиндай шагьидвал авуна. Гила нивай абур имансузар я лугьуз жеда?» Куьне фикир це, абурув чпив кьенвайбур мусурманар тирдан гьакъиндай шагьидвал ийиз тур имамдиз гьикьван дерин фагьум авайтIа. Ахпа абуру кьведани хабар кьуна: «Эгер гьакI ятIа, чаз лагь, и кьенвайбур кьведни гьиниз аватда – Женнетдиз ва я Жегьеннемдиз?» «Аллагьдиз гьиниз кIан хьайитIа, гьаниз. Гъил къачудани, жаза гудани – вири Адан ихтиярда ава!»

Са нел ятIани авамвили (жагьль) гъалибвал къазанмишна лагьана ва я са вуж ятIани диндин месэлайра тIимил гъавурда ава лагьана, адал жаназа капI элягъун къадагъа авун дуьз туш.

Лезгинский исламский просветительский портал