Эй мусурман, тIимил неъ! 2

РикIиз авай хийирлу таъсир

РикIиз авай хийирлу таъсирдикай рахайтIа, тIимил тIуьникди рикI юмшагъ жезва, дериндай гъавурда акьазва, муьтIуьгълу ийизва, ашкъи ва хъел явашарзава. Гзаф тIуьн ишлемишайла терсинин нетижа жезва. Аль-Марвазиди лагьана: «Абу Абдуллагьа (яни имам Агьмада) кесибвилиз ва каш гуниз кьетIен фикир гудай, ва за адавай жузуна: «Эгер инсан вичин ашкъийрикай (тIуьникай ва хъуникай) азад хьайитIа, адаз суваб жедани? Ада жаваб гана: «Адаз а кардай суваб тахьана гьикI хьуй, гьеле Ибн Умара лагьанай: «Ингье за тух жедалди тIуьн тинез кьуд варз я». За Абдуллагьан бубадиз лагьана: «Эгер инсанди тух жедалди нез хьайитIа, ада рикIин юмшагъвал гьиссдани?» Ада жаваб гана: «За акI фикирзавач».

Аль-Марвазиди имам Агьмадалай атанвай Ибн Умаран гафар агакьарна. Генани ада Ибн Сириналай агакьарна, гуя са инсанди Ибн Умараз «Ваз жавариш гъидани?» лагьана теклифнай. Ибн Умара жузуна: «Ам вуч я?» Инсанди жаваб гана: «Ам вуна тIуьнвай шей цIуруриз куьмекдай затI я». Ибн Умара жаваб гана: «Ингье за тухдалди тIуьн тавуна кьуд варз я, ам завай нез алакь тийизвайвиляй туш, анжах тух чIавалай гзаф, гишила авай инсанар дуьшуьш хьанвайвиляй я». Амр ибн аль-Асвад аль-Ансиди агакьарнавайвал, яни ада такабурлувиликай кичIела тухдалди текбир недай. Ибн Аби-Дуньяди «аль-Жуъ» («Каш») ктабда Ибн Умаран гафар гъана: «За Ислам кьабулайдалай кьулухъ, тух жедалди тIуьнач». Генани ада Васиъан хва Мугьаммадан гафар гъана: «Ни тIимил незватIа, ада кьатIузва ва гъавурда твазва, михьи жезва ва амайбурни михьзава. Бес гзаф кьадардин тIуьни инсан заланарзава эхир ва адаз кIани шейэрикай гзафбур ийиз тазвач».

Абу Убайда аль-Хавваса лагьанай: «Ви кьиникь – тух хьуникди я, амма бахтлувал – ви гишинвиле ава. Вун тух хьайила залан хьана ахвариз фида ва душманди вун бейхабардиз кьада. Эгер вун каш кваз хьайитIа, вун гьамиша гьазур яз жеда». Ибн Арабиди лагьана: «Арабри лугьудай, гуя гьа са вахтунда, инсан яцIуди ва жуьрэтлуди жедач».

Малик ибн Динара лагьана: «Руфунин къайгъу кьилинди хьун ва адан винел вичин ашкъиди гъалибвал кьун, гьич инанмишдаз кутугнавач». Абдуррагьманан хва аль-Гьасана ва масабуру лагьана: «Вичин ата-буба Адаман сифте ахтармишун тIуьн тир ва Дувандин йикъалди вичин ахтармишунни гьам я». Ада лагьана: «Ни вичин руфунин аявал авуртIа, ада вири хъсан кIвалахрин аявална ва ацIанвай хуквада чIехи акьул жедач».

Абдуллагь ибн Марзука лагьана: «Такабурлувилиз акси яз яргъал фейи каш хьтин шей авач». Абу Абдуррагьман аль-Умари аз-Загьида жузуна: «Адан яргъалвал ви чирвиляй гьикьван я?» Ада жаваб гана: «Инсанди са чIавузни тухдалди тIуьн тавун». Ада жузуна: «Бес и дуьньяда яшамиш жезвайда а кар гьикI авурай?» Абдуллагь ибн Марзука жаваб гана: «Я Абу Абдуррагьман, авлиянриз (Аллагьдин рикI алайбуруз) ва Аллагьди дуьз рекьел мягькемарнавайбуруз адалай регьят са шейни авач. Ахьтин инсанди незва, анжах тух тежедалди, ва им яргъал фейи каш я».

Усман ибн Заида лагьана: «Суфян ас- Сауриди заз кхьена: «Эгер ваз беден сагълам ва ахвар тIимил вахтунинди хьана кIанзаватIа, тIимил неъ». Абдуллагь ибн аль-Фаража лагьана: «За Абу Саид ат-Тамимидиз лагьана: «Аллагьдихъай кичIе инсандивай тухдалди нез жедани?», - ва ада жаваб гана: «Ваъ». За жузуна: «Аллагьдихъ чалишмиш жезвайда тухдалди недани?». Ада генани жаваб гана: «Ваъ».

Бишр ибн аль-Хариса лагьана: «За яхцIурни цIуд йисуз тух жедалди тIуьнач». Ада генани лагьанай: «Къенин юкъуз инсанди гьалал тIуьн тухдалди руфуна туна кIандач, вучиз лагьайтIа ам тух хьайила, адан руьгьди адаз са гьарам кIвалах ийиз эверда. Бес ада а нагьакьанди гьикI тIуьрай?!»

Ибрагьим ибн Адгьама лагьана: «Ни вичин хуквадин аявалзаватIа, ада вичин динни къайдада хуьда. Ни вичин гишинвилел гуьзчивалзаватIа, адан хесетар хъсанбур я. Аллагьдиз акси хьун гишинвиликай яргъа я ва тух жедалди незвайдаз мукьва я. АцIай хуквади рикI рекьизва, ва ам себеб яз кьадардилай артух шадвал ва хъуьруьнар жезва». Абу Сулейман ад-Дараниди лагьана: «Руьгь гишила ва цихъ гьарарат вахтунда, рикI михьи ва юмшагъ жезва. Амма ада тухдалди нез ва хъваз хьайитIа, рикI буьркьуь жезва». Ада генани лагьана: «И дуьньядин куьлег –тухдалди тIуьн я, анжах муькуь дуьньядин – каш. И дуьньядани ва гьакI муькуь дуьньядани гьар са хъсан кардин бине – им Аллагьдихъай кичIе хьун я. Аллагьди и дуьнья Вичиз кIанибурузни гузва ва Вичиз такIанбурузни. Гишинвал – им Адан чуьнуьхарнавай хазинайрикай сад я, ва ам Ада Вичиз кIанибуруз гузва…».

Имам аш-Шафииди лагьана: «За цIуругуд йисуз тух жедалди тIуьнач, анжах са мус ятIани квачиз, ва гьа вахтундани за экъуьчнай, вучиз лагьайтIа тухвили беден заланарзава, фагьумлувал къакъудзава, ахвар гъизва ва ибадатрал гьалтайла инсандиз кагьуларзава».

Кьве «Сагьигьдани» агакьарнавайвал Пайгъамбарди  лагьаналда: «Инанмишда садан паталай незва, динсузда – иридан паталай». Им инанмишда Шариатда авайвал, яни садан паталай незва, амма динсузда вичин къизмишвилерин ва кьадар тийижир гьиссерин гуьгъуьна аваз иридан паталай незва лагьай чIал я. Пайгъамбар (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) ва адан асгьабар гзаф вахтара гишила жедай ва чпиз кIани шейэрикай тIимил недай. Эгер а гьал тIуьн авачирвиляй тиртIани, гьар гьикI хьайитIани Аллагьди Вичин Расулдиз (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) тамам ва хъсан гьалар хкязава. Гьавиляй Ибн Умара и карда абурулай чешне къачузвай, гьатта тIуьн авайтlани. Гьа и жуьре адан бубадини (Умар аль-Хаттабани) ийизвай. Кьве «Сагьигьдани» гъанва, гуя Айишади лагьаналда: «Мугьаммад пайгъамбар (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) Мединадиз куьч хьайидалай кьулухъ и дуьньядай фидалди, адан хизанриз къуьлуькай авунвай фу, галаз-галаз пуд юкъуз садрани тухдалди нез хьанач». Аль-Бухариди Абу Гьурайрадилай агакьарнавай гьадисда лагьанва: «Аллагьдин Расулди (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) вич и дуьньядай фидалди пуд юкъуз тух жедалди тIуьнач». 

Муслиман «Сагьигьда» гъанвайвал, са сеферда Умара вяз кIелдайла, ада инсанрал гьалтнавай и дуьньядин хъсванвилер рикIел гъана. Ада лагьана: «Заз Аллагьдин Расул (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) (гишила) сагъ са юкъуз юкь агъузиз акуна, ва адаз тIуьн патал, гьатта виридалайни усал хурмаяр жагъидачир». Ат-Тирмизиди ва Ибн Маджади Анасалай атанвай Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) гьадис агакьарна ва ада лагьана: «За Аллагь патал гзаф нагьакьанвилер эхна, амма садани а вахтунда абур дадмишнач. Аллагь себеб яз заз кичIерар ганай, амма амайбуруз кичIезвачир. Анжах Биляла вичин хъуьчIуьк чуьнуьхарнавай тIуьнлай гъейри, мад заз тIуьн авачир, ва за пуд юкъузни ва пуд йифиз гьа икI эхна».

Ибн Маджади Абу Гьурайрадилай гьадис агакьарна: «Аллагьдин Расулдиз (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) чими тIуьн гъанай ва ада ам тIуьна. Ада тIуьна куьтягьайдалай кьулухъ лагьана: «Шукур хьуй Аллагьдиз, зи хуквадиз чими тIуьн тефена гзаф вахт тир». Аллагьди ва Адан Расулди (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) чпин ашкъийрин ва мурадрин гуьгъуьна гьатнавайбур айибарна. Аллагьди лагьана (мана): «Абурулай кьулухъ капI акъвазарнавай ва чпин мурадриз рехъ гузвай несилар атана. Анжах пашман хьайибурулай гъейри, амайбуруз виридаз пис жеда…» («Марям» сура, 59-60-аятар). Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) лагьана: «Хъсан девир – им зи девир я, ахпа - адалай кьулухъ ва адалай кьулухъ – гуьгъуьна авайди. Абурулай кьулухъ шагьидвал гъизвай инсанар пайда жеда, анжах абурун шагьидвал кьабулдач, абуру незуьр гуда, амма кьилиз акъуддач. Абурун арада куьк хьун гегьенш жеда».

Абу Барзадин «Муснадда» кхьенвайвал, Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) лагьаналда: «Куьн вичин хукварин ва гьаяйрин алчах мурадри ягъалмишариз заз гзаф кичIезва».

Ат-Тирмизиди ва Ибн Маджади Ибн Умаралай атанвай гьадис гъана: «Са инсанди Пайгъамбар (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) алай чкадал экъуьчдай жуьреда вичин сивяй «уьъ» ван акъудна. Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) адаз лагьана: «Жуван хъпIарикай вуна чун азад. Гьакъикъатда, и дуьньяда виридалайни тухбур, Дувандин юкъуз яргъал давам хьайи каша жеда». 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Лезгинский исламский просветительский портал