ТIветI: адан са лувунал азар ала, муькуьдал - дарман

Мукьварал австралийви алимри авур ачухунрин нетижайри, анжах виридаз чизвай гьакъикъат чаз къейд ийизва – «Вири цIийивилер, им хъсандиз рикIелай алуднавай куьгьнеди я». Виридакай галай-галайвал.

Къенин юкъуз илимди саки 50 000 жуьре зегьерлу гьашаратар винел акъуднава. Идахъ галаз санал, мукьвал-мукьвал абурукай гзафбур хаталу азарар ва вирусар санай-саниз тухудайбур я. Сиднейда авай Австралиядин Макуэри университетдин алимри-пешекарри адетдин кIвалин тIветIер ахтармишайла, гьа чпи санай-саниз тухузвай зарарлу бактерийриз чпи-чпиз дарман арадал гъидай алакьун авайди, икьван гагьда илимдиз малум тушир. Гьар гьикI ятIани, сифте мусурманриз 1400 йис идалай вилик а кардикай хабар авайди, чавай инанмишвилелди лугьуз жеда.

ИкI, месела, имам аль-Бухаридин кIватIалда кхьенвай, Абу Гьурайрадилай атанвай Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) гьадисда лугьзва: «Эгер квекай садан хъвадай шейиниз тIветI аватайтIа, къуй ада тадиз ам (тIветI) тамамдаказ аник кутурай, ахпа акъуд хъувурай, гьакъикъатда, адан са лувунал азар ала, муькуьдал – дарман».

Гьа идаз ухшар вакъиади Ибн Мажадин ва ан- Насаидин кIватIалра вичин чка кьунва. Гьа идаз дуьм-дуьз ухшар нетижадиз атун патал, ингье чи вахтунда австралийви алимри чIехи уьлчмейра аваз ахтармишунар тухвана. Ахтармишунар тухудай затIунин еринда абуру 4 жуьре гьашаратар ишлемишна: адетдин ветI, кIвалин тIветI, москит папатачный ва кIвалерин тIветI. Абурукай гьар са гьашарат гьар жуьредин азаррин микроорганизмаяр тухузвайбур тир, анжах виридалайни гзаф кIвалин ва кIвалерин тIветIерик квай.

Ахтармишунрин нетижада гьар жуьредин инсандин чандиз хийирлу ва зарарлу бактерияр ва лап куьлуь жуьредин къарникъузар жагъана. ГьакIни дрожжрин кьве штаммни ва антибиотик хкудиз алакьзавай Empusa muscae паразит-къарникъуз жагъана.

B. circulans тIвар алай жагъанвай хийирлу бактерийрикай садавай, чIехи ва агъуз тир температураяр, химиядин ва облучениедин таъсир эхиз жезвай. Ам тIветIрен эрчIи лувунал ала. ГьакI хьайила, гьатта тIветI кудай, я туштIа къанвай тIуьниз аватайтIани, адан лувунал алай хийирлу бактерийри чпин хъсан таъсир квадарзавачир ва инсан патал зарарлу вири микроорганизмаяр тергиз алакьзавай. ТIветIрен муькуь лувунал виридаз малум B. Subtilis (сенная палочка) ва S. Aureus (къизилдин стофилококк) ала. Малум тирвал а бактерийри гьар жуьредин азарар арадал гъизва, икI, месела, вилер ва хамар дакIуна яру хьун, цистит, нервный системадин азарар ва мсб.

Гьавиляй бейхабардиз тIветI чи столдал атай вахтунда, мусурманриз гзаф кьадарда хъсан несигьатар гайи Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал), тIветI вири тIуьник, я туштIа хъвадай шейиник кутунин мелят гун тажуб жедай кар туш. Гьашаратдин винел яшамиш жезвай микроорганизмайри дарман арадал гъун патал, абуруз кутугай тIуьнин шартIар герек жезва. Гьа и вахтунда тIветI аватай тIуьни а роль къугъвазва. Ахтармишунар тухудай вахтунда малум хьайивал, зарарлу бактерияр тергзавай виридалайни къуватлу шейэр, анжах къарникъузрин клеткайри жимивал кужумайла, ахпа хкатиз башламишзава. Адалай кьулухъ клетка дакIвазва ва пад жезва, нетижада вичин къене авай шейэр къецихъ акъатзава ва абуру зарарлу бактерияр тергзава. Сифтедай тухвай ахтармишунри алимриз малумарайвал, гзаф кьадарда азарар гъизвай бактерияр тIветIрен пацарал ва руфунал алай. А бактерийри вилерин, жигеррин, тIуьн цIурурдай ва цварадинни эркек-дишивилин системадин азарар, тиф ва маса азарар гъизва. ЯтIани, тIветI бегьемдиз тIуьник кутун хъувурла, хийирлу бактерийри ва къарникъузар-микроорганизмайри винидихъ тIварар кьур азарар арадал гъизвай бактерияр тергзавай антибиотикар акъудиз башламишзава.

Гьавиляй чун хьтин инсанриз ихьтин чирвилери, мукьвал-мукьвал гьадисрин кIватIалриз килигунин важиблувал къалурзава. Белки квевайни анай куьн азиятдик кутазвай суалдиз жаваб яз, чи Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)патай генани са хийирлу несигьат жагъидатIа?!

 

 

 

Лезгинский исламский просветительский портал