Мусурманриз ислягьвилихъ ва дяведихъ галаз авай алакъа. Часть 2

Мана: «Гьинал гьалтайтIани абур терг ая, куьн абуру гьинай чукурнаватIа, куьнени абур гьанай чукура: темягь фин – кьиникьлайни бетер я! Абурухъ галаз къадагъа алай мискIиндин патав женг тухумир, та абуру анал квехъ галаз женг тухудалди. Эгер абуру квехъ галаз женг тухуз хьайитIа, абур терг ая: динсузрив агакьзавайди гьа им я!» («Аль-Бакъара» сура, 191-аят).

Мана: «Эгер абуру чеб хвейитIа, акI хьайила … бес Аллагь – гъил къачудай, мергьяматлуди я эхир!» («Аль-Бакъара» сура, 192-аят). 

Делилсуз агрессиядин манада, къайдасуздаказ инсандин ихтиярриз кIур гуналди гуж гун авайди, рикIел хуьн герек я. Амма гьукуматдин правоохранительный органри тахсиркарар кьадай ва тахсиррин вилик пад атIудай къайдадив кьур амалар, гьахъсузбур хьиз кьабулун дуьз туш. Терсина хьайитIа, кьасухдай «мусурманриз гужар гузва лагьана» тапарар чукIурна, гьар са тахсиркар жавабдарвиликай кьил баштаниз гьавалат жеда. 

Мусурманриз чпихъ галаз дяве ийизвайбурухъ галаз аксидаказ яве тухун патал, аятар, буйругъ гуналди башламишзава ва абур (мусурманар) агрессорар тахьун патал къейдзава. Са бязи факъигьри лугьузва, гуя «вахъ галаз женг тухузвайбурухъ галаз аксидаказ Аллагьдин рекьел женг твах» аят, «ат-Тауба» сурадин аятралди дегишарнава («мансух»). Ибн Аббаса, Умар ибн Абд аль-Азиза, Мужагьида ва гзаф маса алимри инкар авуналди, ам къуватда авай ва ачухди тирди («мугькам») къейдзава.

«Аль-Бакъара» сурадин 191-аятда, мажуси арабрихъ галаз женг тухун патал мусурманриз ганвай буйругъдин себеб, абуруз виликдай ганвай азабрай – кIвалерай суьргуьн авунай, Ислам дин кьиле тухуниз килигна, абурун геле къекъуьнай кьисас къахчун тир. «Аль-Бакъара» сурадин 193-аятди а дяведин макьсад къалурзава – им инсанриз чпин дин кьиле тухуниз манийвалзавай душманвилин къуват тергун я. И аятдай малум жезвайвал, дяве, инсанрин геле къекъвезвай ва агрессия къалурзавайбурухъ галаз авуна кIанзава, амма гужуналди Ислам кьабулиз тунин макьсаддалди ваъ. Гьа и аятди агрессия алатайдалай кьулухъ, мусурманриз ягъунар акъвазарун эмирнава. Маса гафаралди, вилик алатай кьуд аятди, анжах инсанриз чпин дин азаддаказ кьиле тухуниз манийвалзавай агрессрихъ галаз акси женг тухун эмирнава.

Гьа са вахтунда рикIел хвена кIанда, агрессия вири инсанриз хас лишан я, гьакI мусурманризни. Адалай гъейри, Исламдин тарихда гьамиша агрессия алудун, чпиз тапан тIварар ганвай, дяведикай бегьем хабар авачир регьберрин, «амиррин» ваъ, анжах гьукуматдин низамлу, тешкиллу кьушундин везифа тир. Эхиримжи дуьшуьшда жигьаддикай ваъ, амма ягьсуздаказ Исламдикай далда кьунвай, яракьламиш хьанвай кIеретIдин кIвалахдикай ихтилат физва.

«Ат-Тауба» сурадин аятри малумарзавайвал, мусурманар мажусийрихъ галаз дяве тухуниз мажбури я, та абуру Ислам кьабулдалди. Амма алатай аятда ачухдаказ къейднавайвал, а гафар арабрикай тир мажусийрихъ элкъвена лагьанвайбур тир. Мажуси арабрихъ галаз дяве авуниз эвер гунин себеб, мусурманар Меккадай суьргуьн авур жуьреда Мединадайни чукурун патал, мусурманриз акси, акъваз тежер чIуру къастар, мидявал ва абуру мусурманрихъ галаз икьрар бегьемар тавун тир (мана): «Чпи кьур кьинер чIурнавай ва Пайгъамбар (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) суьргуьн авуникай фикирнавай инсанрихъ галаз, мегер куьне женг тухудачни? Абуру квехъ галаз сифте башламишна. Мегер квез абурухъай кичIезвани? Эгер куьн инанмишбур ятIа, Аллагьдихъай гзаф кичIе хьун лазим я» («Ат-Тауба» сура, 13-аят).

Гьа и жуьреда, «ат-Тауба» сурадин 1-14-аятар, анжах Мугьаммад Пайгъамбар (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) яшамиш хьайи девирдин мажуси арабрин аксина ишлемишиз жеда. Абурув Ислам кьабулиз тунин себеб ам тир хьи, мажусийри мусурманрихъ галаз душманвалзавай, хаинвалзавай, хиве кьур крарал гьалтайла мягькем тушир ва Мединадин мусурманрин жемятдиз акси пис къастар ийизвай. Агъадихъ галай аятда абурукай, чпи кьур кьинериз вафалу яз амайбурукай къейднава (мана): «…куьне икьрар кутIуннавай, вичин вилик абуру ам чIур тавунвай ва квез акси яз садазни куьмек таганвай мажусийрилай гъейри. Икьрар вичин вахтуналди кьиле твах: Аллагьдиз Вичихъай кичIебур кIанзава эхир!» («Ат-Тауба» сура, 4-аят).

Гьа и жуьреда, «инсанрихъ» галаз тухузвай дяве, им арабрикай тир мажусийрихъ галаз тухузвай дяве лагьай чIал я. И фикир Абдуллагь ибн Умаралай атанвай гьадисди тестикьарзава, Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) лагьаналда: «Заз инсанрихъ галаз женг тухун къалурна, та абуру «Сад Аллагьдилай гъейри маса худа авач ва Мугьаммад – Аллагьдин Расул (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) я лугьудалди, капI ийидалди ва закят гудалди». АкI лагьайдалай кьулухъ, абуру чпин чанар ва эменни закай хуьда, эгер абуру чIехи гунагь тавуртIа (а вахтунда абур ихтиярдалди абурукай магьрумарда) ва а вахтунда абуру, анжах Аллагьдин вилик жаваб гуда».

Аквадай гьалда, «инсанар» лугьудай гафуна ина анжах мажуси арабрикай ихтилат физва, вучиз лагьайтIа «ат-Тауба» сурадиз килигайла, абур къуватдалди Исламдиз гъана кIанзавай. А гаф вири инсанрихъ элкъвена ишлемишиз жедач, гьикI хьи ада «Ктабар атанвай инсанриз» чпин динар кьиле тухуниз ихтияр гузвай рехъ къалурзавай Къуръандиз ва Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) чешнейриз аксивалзава. 

Кат1 ама...

Предыдущая глава

 

 

 

 

 

 

Лезгинский исламский просветительский портал