Чал чарасуз чан хкида!

Аллагьди Къуръанда лугьузва (мана): «Аллагьди куьн чепедикай яратмишна ва ажайиб набатат хьиз чилел тайинарна. Ахпа кьейидалай кьулухъ куьн Аллагьди чилиз рекье хутада, адалай кьулухъ куьн, чарасуз анай (Дувандин юкъуз) акъуд хъийида» («Нугь» сура, 17-18-аятар).

Инсандин бедендиз герек химиядин элементар ада, набататар ва гьайванрин як ишлемишуналди ам таъминарзава. Гьайванриз герек шейэр набататри гузва, набататриз – накьвади. Гьавиляй, 1934-йисуз советрин алим Виноградова, чилик кучуднавай инсандин мейит накьвадиз элкъвезвайди субутнавайвиляй адаз, Гьукуматдин премия гана. Химиядин элементрикай ибарат хьанвай инсандин беден, накьвадилай са акьван тафаватлу жезвач. Ам инсан накьвадикай авунвайди шагьидвалзавай илимдин мад са ачухун я. 

Са сеферда са бедеви Мугьаммад Пайгъамбардин (салам ва салават хьуй адал) патав атана ва вичив гвай кана руьхъ хьанвай кIарабар къалурна жузуна: «Вуна гьа и кIарабрикай инсандал чан хкида лугьузвани?». Гьа вахтунда Аллагь-Таалади адаз жаваб яз Къуръандин аятар рекье туна (мана): «Чна кIарабар садрани кIватI хъийидач лагьана фикирзавани инсанди, гьадалайни гзаф яз Чалай, гьатта тупIарин кIвенкIверни кIватIиз алакьзава» («аль-Къийама» сура, 3-4-аятар). Им гьелбетда, са шакни алачиз илимди тестикьарнавай са делил я. Гьар са инсандиз вичиз хас тупIарин гелер авайди ва абур сад хьтинбур гьалт тийизвайди анжах 1901-йисуз малум хьанва. Гьа вахтунда абур криминалистикада ишлемишна. 1400 йис идалай вилик идан гьакъиндай Пайгъамбарди (салам ва салават хьуй адал) малумарун тажуб жедай вакъиа тушни?! Гьелбетда, ахьтин чIехи акьул а вахтара анжах Аллагьдин патай тир.

Сифте кьунвай аялдин беден «сифтегьан хордадилай» башламишзавайди, ахпа органар арадал атайдалай кьулухъ ам, юкьван тарцин эхирдиз – дунбукьулдиз хъфизвайди немсерин алим Ханс Спейманна субутна. Гьавиляй адаз, 1935-йисуз Нобелан премия гана. Виридалайни итижлуди ам я хьи, гьа сифтегьан хорда, пуд лагьай гьафтедин эхирдай ва кьуд лагьай гьафтедин сифте кьиляй арадал къвезва. А сифтегьан хорда налугьуди, гьар са инсандал алай Аллагь-Тааладин кьилдин ва тикрар техжер лишан я. Шукур хьуй Халикьдиз.

Пайгъамбарди (салам ва салават хьуй адал) лагьай ихтилат, 1400 йис алатайла алимди, дуьньяда виридалайни тарифлу премия къачуна. Пайгъамбардин (салам ва салават хьуй адал) гьадисда лагьанва: «Дунбукьулдилай гъейри инсандин беден вири ктIана руг жезва. Дувандин юкъуз гьадакай инсан кIватI хъувуна чан хкида». Муслималай атанвай гьадисда лугьузвай инсандин дунбукьул чIур тежезвайди илимдини субутнава.

Маса гьадисда лугьузва: «Исрафила (салам хьуй адал) Сурдай кьве сеферда ван акъудай вахтунда 40 юкъуз марф къвада, ахпа инсанар набататар хьиз чиляй экъечIда». Маса гьадисда Пайгъамбарди (салам ва салават хьуй адал) лагьана: «Дунбукьулдилай гъейри инсандин беден вири накьвади незва. Адавай жузуна: «Я Расулаллагь, ам вуч я?». Ада жаваб гана: «Ам горчицадин тумуниз ухшар шей я». 2003-йисуз Йемендай тир духтур Усман Жилана дунбукьул тергун паталди ахтармишунар тухвана. Ада ам тергун паталди гьар жуьредин шейэр ишлемишна. ЦIай яна кайидалай кьулухъни дунбукьулдин клеткаяр сагъсаламатдиз, дегишвал авачиз амукьна.

Пайгъамбардин (салам ва салават хьуй адал) гьадис инкарунин макьсаддалди Англиядин алимри гьа ихьтин ахтармишунар тухвана. Абуру дунбукьулдин гьал лап еке температурадал ахтармишна, нетижада адан клеткаяр дегиш хьанач

Лезгинский исламский просветительский портал