СИВ ХУЬНИН ШАРТlАР

Рамазандин вацра ферз тир сив хуьн чарасуз я:
1) Мусурмандиз (кафирди ва я муртадди хвейи
сивер кьабулзавач).
2) Яшар бегьем хьанвайбуруз.
3) Акьул тамамбуруз.
4) Сагълам ва сив хуьн алакьза вайбуруз.
5) Дишегьли вацран кьилерикай ва аял хайидалай
кьулухъ къвезвайбурукай михьи хуьн лазим я
(вацран кьилер ва я аял хайидалай кьулухъ
къвезвайбур авайла хвейи сив кьабулзавач).

КапI ийизвайдавай зияратдал (гьаждиз) физ жедани?

Вичихъ мумкинвал авай гьар са мусурманди Исламдин вад дестекдикай сад тир зиярат - гьаж (гъвечIи ва чIехи) кьилиз акъудун лазим я. Гьаж гьар са мусурман патал зиярат - гьаж (гъвечIи ва чIехи) кьилиз акъудун лазим я. Гьаж гьар са мусурман патал чарасуз я, мусурман ахьтиндаз лугьузва хьи, ни рикIин сидкьидалди шагьадатдин кьве пайни адан гъавурдик кваз лагьанватIа. КапIавун, гьаж хьиз, Исламдин дестекрикай сад я ва ам йикъа вад сеферда авуна кIанда. И дестекрикай гьар садахъ вичин къиметлувал ава.  Абурукай сад кьилиз акъудуни, муькуьди кьилиз акъудуникай азад ийизвач. Кьве дестекни кьилиз акъудун чарасуз я.  

Имам Нававиди гъайи яхцIур гьадис

27- гьадис

 

[ عن النواس بن سمعان رضي الله تعالى عنه عن النبي صلى الله عليه وعلى آله وسلم قال البر حسن الخلق والإثم ما حاك في نفسك وكرهت أن يطلع عليه الناس ] رواه مسلم

ан-Наввас ибн Самана (Аллагь рази хьуй) эхтилатзавайвал:

Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) икI лагьана:

«Къенивал - им хъсан ахлакь (хесет) я, чIурувал - жуван рикIе юзаз масадаз чир тахьана кIанзвай затI я».

(Муслим)

Мехъер шариатда хъсан кар (сунна) яз гьисабза лугьузвай гафар дуьзбур яни?

Шариатдай килигайла, мехъер авун сунна я. Амма гьар са кардихъ вичин гьалалдинни гьарамдин сергьятар ава, гьавиляй чаз шариатда мехъер вуч лагьай гаф ятIа чир хьун лазим я. Мехъерин мана шадвал я, ва шадвал гьалал я. Шадвал инсандиз хас я, мисал яз, са кас яргъал сиягьатдай хтайла, аял хьайила, гададиз свас гъидайла ва я руш гъуьлуьз фидайла ва маса вахтара. Шариатди мехъер ийидай ихтияр и къайдада гузва: Гьар сада вичин такьатриз килигна гьайванар тукIвада: садбуру жунгав, садбуру гьер, садбуру кIек ва я верч ва талукь тир тIуьнни гьазурна мугьманриз эверда. 

МискIиндиз гьахьайла саламдин капI авун ферз яни, тахьайтIа сунна? И капI авун виже текъвезвай мискIинар авайди яни?

МискIинда тагьияту-ль-масжид капIавун ферз туш, амма гьар сеферда аниз гьахьайла, ихьтин капIавуртIа, хъсан яз гьисабзава (сунна). Ам авунин къайда ихьтинди я. МискIиндиз гьахьнамазди, ацукьдалди вилик капIавуна кIанда. Нагагь кьасухдай капIтавуна ацукьайтIа, адан вахт алатда ва ихьтин инсан мискIиндиз гьуьрмет тавурди яз гьисабда. Тагьияту-ль-масжид капIавун патал ният агъадихъ галай къайдада ийида: «Ният ийизва за кьве ракатдин тагьияту-ль-масжид суннатдин капI Аллагь  патал авун, Аллагьу акбар!» 

Пак гьадисайрай къачунвай насигьатрин кIватIал

15-лагьай насигьат

Виридалайни Виниз тир Аллагьди лугьузва:

«Эй Адаман хва! Эгер куьн имандал кIеви хьайитIа, куь крар, иви ва беден михьи жеда; эгер куь иман зайифди хьайитIа, куь крар, иви ва беден чIур жеда. Куьн вич кудай ва халкьариз экв гудай чирагъдиз ухшар жемир, и дуьньядин девлет кIан хьун жуван рикIяй акъуд. Дугъриданни, За гьич садрани гьа са рикIе садхьиз Зун ва дуьньядин хазина кIан хьун къабулдач. Дуьньядин мал-девлет кIватIун патал уртабаб (юкьван жуьре) хьухь, гьакъикъатда, ам фадлай пайнава. 

Шариат вуч я?

Шариатим Аллагь-Таалади Вичихъ инанмиш хьайи инсанриз эцигнавай, абурукай кьилди гьар садаз ва гьакIни санлай къачуртIа мусурман жемятдиз чеб тухудай къайда чирзавай истемишунринни къанунрин кIватIал я.
Инсанрин вири амалар, Аллагь-Тааладин истемишунрихъ галаз кьазвани, кьазвачни килигна, са шумуд жуьредиз пай жезва.
Исламди ачухдиз къадагъа авунвай кIвалахриз ва гафариз гьарам (къадагъа алайди) лугьуда.

Мусурман-гъуьлуь вич чара дишегьлийрин патахъай гьикI тухвана кIанзаватIа хабар гузвай сура Къуръанда авани?

Пак Къуръанда итимризни дишегьлийриз гзаф весияр ава. Чара дишегьли итимдиз гьарам я, иллаки вичихъ паб авайдаз. Аллагь-Таалади лагьанва (мана):
«Лагь (Я Мугьаммад ) иман гъанвай итимриз, къуй абуру чпин вилер агъузрай (гьарамдиз килиг тавурай) ва чпин гьаяяр хуьрай. Им михьивал я, гьакъикъатда Аллагьдиз  абуру вуч ийизватIа малум я»

Кьилел бапIах алачиз гьажетханадиз гьахьунин патахъай динда вуч лагьанва?

Кьилел са затIни алачиз гьажетханадиз гьахьун карагьат я (меслят къалурнавач). Гьажетхана жинерар яшамиш жезвай чка я. Гьавиляй аниз гьахьдайла кьилел са затI алукIна кIанда, нагагь алукI тавуртIа жинерри инсандин кьил кьада, яни адан кьил-кьилелай фин мумкин я 
(«Маракъабул убудия»).

Азан кIелайдалай кьулухъ ван алаз Пайгъамбардиз (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) салават гъун къадагъа (гьарам) яни?

Ваъ, гьарам туш. Азан гайидалай кьулухъ Пайгъамбардиз (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) салават гъун сунна я. И кар азан ягъай касдини адан ван атайбуруни авуна кIанда.
Имам Муслима агакьарнавай гьакъикъи гьадисда лагьанва: «Квез азандин ван хьайила, адан гафар тикрар ая, ахпа заз салават гъваш ва Аллагьдивай  зун патал василат (чIехи дережа) тIалаб ая (яни и дуьа кIела:
«Аллагьумма Рабба гьази дагIвати-ттаммати ва-ссаляти-ль-къаимати ати МухIаммадан иль-василата валь-фазилата вабгIасгьу макъаман МахIмудани-ллязи вагIадтагьу, иннака ля тухлифуль-мигIад»)».

Диндин илим къачун гьар са мусурмандин буржи я

Илимдин къиметлувиликай хабар гузвай гзаф аятар, гьадисар ава. Аллагь-Таалади Къуръанда лагьанва (мана):
«Илим ганвай инсанарни адакай пай гун тавунвайбур сад жедани бес?»
(«Аз-Зумар» сура, 9-аят).
Мад Къуръанда лагьанва (мана):
«Илим ганвай инсанар Аллагьди  са шумуд дережайриз хкажзава»
(«Аль-Мужадаля» сура, 11-аят)
Ибн Аббаса  и аятдиз баян гана: «Алимар амай инсанрилай 700 дережадин вине жезва, абурукай гьар са дережадин арадани 500 йисан мензил ава».

Имам Нававиди гъайи яхцIур гьадис

26- гьадис 

الحديث السادس والعشرون

"كل سلامى من الناس عليه صدقة"

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ tقَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ r"كُلُّ سُلَامَى مِنْ النَّاسِ عَلَيْهِ صَدَقَةٌ، كُلَّ يَوْمٍ تَطْلُعُ فِيهِ الشَّمْسُ تَعْدِلُ بَيْنَ اثْنَيْنِ صَدَقَةٌ، وَتُعِينُ الرَّجُلَ فِي دَابَّتِهِ فَتَحْمِلُهُ عَلَيْهَا أَوْ تَرْفَعُ لَهُ عَلَيْهَا مَتَاعَهُ صَدَقَةٌ، وَالْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ صَدَقَةٌ، وَبِكُلِّ خُطْوَةٍ تَمْشِيهَا إلَى الصَّلَاةِ صَدَقَةٌ، وَتُمِيطُ الْأَذَى عَنْ الطَّرِيقِ صَدَقَةٌ".

Гьижама авурди сагълам жеда

Гьижама – им Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) Суннадал (рекьел) бинеламиш хьана, бедендай иви къачун я. Цик, гьавадик, тIуьник, гьакIни медицинадин дарманрик квай гзаф кьадар агъуйри чун элкъуьрна кьунвай чи асирда, беден михьунин и къайда иллаки важиблуди жезва. Гьижамади инсандин иви михьзава, гормонрин кIвалах къайдадик кутазва, иви ва лимфа къекъуьнин кар къайдада твазва, иммунитет хкажзава.

ДУХТУРХАНАДАЙ ЧАР

Фана дуьнья, вавди я зун, вун икI буьтуьн гъам жедани?
Агъади халкь авуна, бес гуьгьуьл ачух (йи) къар гьинава?
Зи хифетрин сан гуналди, кхьена тамам жедани?
Жумла алем эфенди хьуй, муракабни чар гьинава?
 
Кьиникь важиб я, кьейибур чалай вилик шумуд я хьи.
Мусурмандин хийир такIан гьа мусурман чIуруд я хьи.
Акур ксар аватIа, лагь,-аси лукIран умуд я хьи:
Дармандикай дава хьайи и тегьер азар гьинава?
Лезгинский исламский просветительский портал