Зина – ягьсузрин еке гунагь. Часть 3

Зинакардиз гьихьтин жаза гьазурнава?
Аллагь-Таалади итимриз ва папариз гьарам шейэриз килиг тавун ва чпин гьаяяр хуьн буйругънава. Гзаф аятра Халикьди зинавал къадагъа авунва. Къуръанда лугьузва (мана): «Инанмиш хьанвайбуруз гьарам шейэриз килиг тавун ва чпин гьаяяр хуьх лагь. Абуруз гьакI авун хъсан я» («Ан-Нур» сура, 30-аят).
Буйругъ кьилиз акъуд тийизвай, зина амалар акъатзавайбуруз лагьанва (мана): «Ни ахьтин амалар авуртIа, адаз жаза гуда» («Аль-Фуркъан» сура, 58-аят).

Мухаммад Пайгьамбар(саляЛлагьу аляйгьи ва саллям)

Пуд лагьай аял

ТIвар: Рукъият.

Бубадин тIвар: Абдуллагьан хва Мугьаммад (Аллагьдин салатни салам хьуй адал).

Дидедин тIвар: Хадижа, Хувайлидан руш. 18 

Хайи чка ва вахт: Мекке, гьижра жедалди 22 йис амаз.

Некягь авур чка: Мекке.

Гъуьлуьн тIвар: Ам кьве сеферда гъуьлуьз фена. Сад лагьай итим: Абу Лагьабан хва Утба. Кьвед лагьай итим: Аффанан хва Усман .

Аялар: Усманалай Абдуллагь хьана ва ам аялзамаз кьена.

Ички хъун гьарам я! Часть 4

Ички маса гуникай
Ички неинки хъун ва гьакI маса гун ва къачун, гьасил авун, ам хъвазвай суфрадихъ ацукьун, адахъ галаз алакъалу гьар са шей къадагъа я. Ам хъвазвайди ва маса гузвайди лянетламишнавайбурун дестедик акатзава.
Ибн Аббаса хабар гузвайвал, Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) лагьана: «Зи патав Жабраил  малаик атанвай, ада заз лагьана: «Я Мугьаммад, дугъриданни Аллагьди ички негьнава, ам гьасилзавайди ва гьасил ая лагьанвайди, ам тухузвайди ва гъваш лагьанвайди, ам гузвайди ва хъвазвайди гьа жергедай я».

Имам Нававиди гъайи яхцIур гьадис

18- гьадис

 Абу Зарра Джундуба Ибн Джунадади и Абу Абд Ар-Рахмана Му'аза Ибн Джабальдин ( вичибрукай Аллагь рази хьуй) абрун гафаралди агакьарна: 

Пайгьамбарди (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) лагьана: 

«Аллагьдихъай гьина хьайитIани кичIе хьухь. ЧIуру крар акъатайла, абур михьи авун патал, гуьгъуьнай къени крар хъия, инсанрив хъсан ахлакьдивди (хесетривди) эгечI».

(Ат-Тирмизи)

Пак гьадисайрай къачунвай насигьатрин кIватIал

9-лагьай насигьат

Виридалайни Виниз тир Аллагьди лугьузва: «Эй Адаман хва! За халкьнавай затIарал лянет гъимир (агьарар ийимир, абур негь ийимир), вучиз лагьайтIа лянет (агьарар) элкъвена квехъ галукьда.

Эй Адаман хва! Цавар (За кхьейвал) са дестекни квачиз анжах Зи са тIварцIелди акъвазнава, куь рикIер лагьайтIа, гьатта Зи Ктабдай агъзур насигьат гъайитIани, гьич дуьз хъижезвач.

Эй инсанар! Къван це гьикIхъуьтуьл жезвачтIа, куь къван хьанвай рикIерни насигьатри хъуьтуьларзавач.

Женнет гьикI къазанмишда?8

25. Кьве жуьредин зикир авун
Гьадисда лагьанва: «Мусурманди гьар юкъуз кьве кIвалах ийиз хьайитIа, ам женнетдиз фида. Абур лап регьятбур я, амма амал ийизвайбур лап тIимил ава. Гьар ферз тир кпIунин гуьгъуьнай «Субгьаналлагь» (Аллагь михьи я. 33 сеф.), «Альгьамдулиллягь» (Шукур хьуй Аллагьдиз. 33.сеф.) ва «Аллагьу акбар (Аллагь виридалайни ЧIехи я. 34 сеф.) лугьун. Ксудайлани гьа ибур тикрар хъувун лазим я» (Абу Давуд, Ибн Гьиббан). 

Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) веледар.

Кьвед лагьай аял

ТIвар: Зайнаб.

Бубадин тIвар: Абдуллагьан хва Мугьаммад (Аллагьдин салатни салам хьуй адал).

Дидедин тIвар: Хувайлидан руш Хадижа. 

Хайи чка ва вахт: Мекке, гьижра жедалди 23 йис амаз.

Некягь авур чка: Мекке.

Гъуьлуьн тIвар: аль-Раби’ан хва Абу аль-Ас, адан халадин (Хувайлидан руш Гьаладин) хва.

Аялар: Али ва Умама. 

Ички хъун гьарам я! Часть3

Ичкибазриз гьазурнавай азаб
Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) гьадисда лугьузва: «Са сеферда ички хъвайи инсандин 40 юкъуз авур кпIар Аллагьди кьабулзавач, эгер ада гьа вахтунда чан гайитIа ам Жегьеннемдиз аватда».
Абу Амир аль-Ашаридилай атанвай Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) гьадисда лугьузва: «Зи умматда ички хъун, зина кIвалахар авун, ипекдин (шелкдин) пекер алукIун ва музыкадин алатар ишлемишун ихтияр авайбурай гьисабдай инсанар чарасуз пайда жеда. Абурукай са бязибур кьакьан дагъдин къерехдал яшамиш жеда… Йифиз абурун са пай Аллагьди кьилел а дагъ чIукIуруналди тергда, муькуь пайни маймунриз ва вакIариз элкъуьрда, абур гьа жуьреда Къияматдин югъ алукьдалди амукьда»

Зина – ягьсузрин еке гунагь. Часть 2

Зинадикай авай зарар
Зинавал – им вири Пак тир ктабра – Талмудда, Инжилда, Забурда къалурнавай еке гунагь я. Са бязи асгьабри къейдна: «Куьн зинадивай яргъа хьухь, дугъриданни, адакай и дуьньяда пуд зиян, муькуь дуьньядани пуд зиян хкатзава». И дуьньяда жезвай пуд зиян – им ризкьидин берекат квахьун, вири хъсанвилерикай магьрум хьун, инсанрин ажугъдик хьун. Агъа дуьньяда жезвай пуд зиян – им Дувандин юкъуз Аллагьдин ажугъдик хьун, четин ва гзаф пис гьахъ-гьисабдик хьун, Жегьеннемдиз гьахьун. 

Ички хъун гьарам я! Часть 2

Ички гьарам авур къайда
Пак тир Къуръанда Аллагьди аста-аста аятар рекье туналди инсанриз ички хъунин къадагъавиликай малумарна. Сифтедай чехир хъуникай тайин тир хийир ва зарар авайди, амма адан зарар гзаф тирдакай хабар гузвай аят рекье туна. Адалай кьулухъ гзаф мусурманар ички хъуникай къерех хьана, амма адакай лезет хкудиз алахънавайбур амай. Са кьадар вахтар алатайла Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни салам хьуй адал)  асгьаб Абдурагьман ибн Ауфа сувариз гзаф мусурманриз эвер ганвай. ТIуьнрин арада чехирни авай.

Зина – ягьсузрин еке гунагь. Часть1

Инсаниятдиз Аллагьди  гьарамнавай гьар са шейинин сир ам я хьи, гунагь амалри инсандин къанажагъдиз, сагъламвилиз, хизандиз ва вири мусурман жемятдиз санлай зарар гузва. Гунагьри эбеди дуьньяда хъсан- вилерикай магьрумзава.   
ЧIехи гунагьрикай сад, Шариатди къадагъа эцигнавай алакъа, гъуьлпабвилин алакъайрин вафалувал чIурун – зинавал я.  
Чеб мусурманар яз гьисабзавай инсанриз Дувандин йикъан гьахъ- гьисабдихъай кичIе хьун лазим я. Алай вахтунда аквазвайвал, чара дишегьлийрихъ галаз алакъаяр «гуьрчег ва ашкъибаз» авуналди, иблисдивай гзафбур ягъалмишариз алакьна. Инсанрин къилихар акьван агъуз аватнава хьи, бязибуру зинавал «адетдин кIвалахдай» гьисаба кьазва. 

Ички хъун гьарам я! Часть 1

Малум тирвал, Исламда ички хъунал къадагъа эцигнава. Идахъ гьелбетда вичин мана ава. Виридаз ашкара тирвал, ичкидикай анжах зиян хкатзава. Инсандин сад лагьай везифа вичин сагъламвал, уьмуьр ва акьул хуьн я. Идан гьакъиндай Дувандин юкъуз гьар садан хиве жавабдарвал жеда. Инсандин чандиз зарар гузвай, кьил кьилелай ракъурзавай гьар са шей гьарам я. Вич мусурман яз гьисабзавай гьар са инсанди Аллагь-Таалади къалурнавай гьар са гьарам шейинивай яргъаз хьана кIанда. Эгер ички гьарам туш лугьудайбур хьайитIа, ахьтинбур диндай акъатунин къурхувал ава. Пак тир Къуръанда Аллагь-Таалади лугьузва (мана)

«Инсанар ва жинерар За абуру Жуваз ибадат авун патал халкьнава» («Зарият» сура, 56-аят). 

Мусурман-гъуьлуь вич чара дишегьлийрин патахъай гьикI тухвана кIанзаватIа хабар гузвай сура Къуръанда авани?

Пак Къуръанда итимризни дишегьлийриз гзаф весияр ава. Чара дишегьли итимдиз гьарам я, иллаки вичихъ паб авайдаз. Аллагь-Таалади лагьанва (мана):

«Лагь (Я Мугьаммад (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) ) иман гъанвай итимриз, къуй абуру чпин вилер агъузрай (гьарамдиз килиг тавурай)  ва чпин гьаяяр хуьрай. Им михьивал я, гьакъикъатда Аллагьдиз  абуру вуч ийизватIа малум я» («Ан-Нур» сура, 30-аят).  

Женнет гьикI къазанмишда?

22. Жуван кIани кас кечмиш хьайила, сабур авун
Чал гьадис агакьна: «Аллагь-Таалади лагьана: «Вичин кIани кас За и дуьньядай вахчурла Зи патай сувабдик умуд кутуна сабур авур Зи муъмин лукIраз За суваб яз женнет гуда» (Бухари).
Сабур авун – им бедбахтвал галукьайла «инна лиллягьи ва инна иляйгьи ражи’ун» - (гьакъикъатда чун вири Аллагьдин Къудратидик ква ва Адан кьилив хъфида) лугьун, Аллагьдилай нарази тахьун, «Вуна гайиди Вуна вахчуна, я Рабби» лугьун я. Вич-вичикай хкатна лугьунар, гьараяр авун, жувал алай парталар къазунун, «Вуна вучиз ам вахчуна, я Аллагь» лугьун – им сабур туш!
Лезгинский исламский просветительский портал