Жинеррин зарардикай жув гьикI хуьда?

«Шукур хьуй Аллагьдиз, алемрин Раббидиз!» - гьа и гафарилай башламишзава «аль-Фатигьа» сура. И аятдай чаз инсанрин алемдилай гъейри маса алемар авайди чир жезва. Жинерар авайди Пак Къуръанда ачухдиз лагьанва (мана): «За инсанарни жинерар Заз ибадат авун патал халкьнава» («Аз-Зарият» сура, 56-аят).

Жинерар чилел яшамиш жезва. Амма абур инсанриз аквазвач. Жинеррин гьакъиндай инсанри мукьвал- мукьвал ихьтин суалар вугузва: «Жинерар гьихьтинбур я? Вучиз абуру инсанриз зарар гузва?» И суалриз чун Къуръандал ва Пайгъамбардин (салам ва салават хьуй адал) суннадал бинеламиш хьана жавабар гуз чалишмиш жеда. 

Къуръанда жинеррикай ахъайзавай ихьтин аят ава (мана): «Жинеррин ата-буба – иблис За гум авачир цIукай халкьнава» («Аль-гьижр» сура, 27-аят). Амма жинерар авайдан чIалахъ тежезвайбурни ава. Мусурмандихъ ихьтин шак хьайитIа, ам гьатта диндай акъатун мумкин я. Вучиз лагьайтIа абур авайди Къуръанди ва Пайгъамбардин (салам ва салават хьуй адал) гьадисри тестикьарзава. Жинерри инсандиз зарар гун, адан къене гьатун мумкин я. Аллагьдин  зикир кIелзавай касдикай жинерар цIухъай хьиз катзава.

Куьрелди лагьайтIа, жинерриз инсанриз хьиз хъсан ва пис кIвалахар хкядай мумкинвал ганва, ибадат авун абурун хиве тунва. Абур иблисдин веледар я. Абурун арада иман гъанвайбур ва кафирар ава. Аллагь- Таалади Пайгъамбардиз (салам ва салават хьуй адал) абуруз диндиз эвер гун буйругъзава (мана): «Лагь, я Расул: «Заз вагьйу авунва за кIелзавай Пак Къуръандиз жинеррин са дестеди яб гун патал, ахпа абуру чпин халкьдиз лугьудайвал: «Гьакъикъатда, чаз ажайиб Къуръандин ван хьана» («Тафсиру-ль- Джалалайн», «Аль-жинн» сура, 1-аят). Иниз килигна, Къияматдин юкъуз абурузни гьисаб-суал ийида. Жинерар инсанар яшамиш жезвай чкайра яшамиш жезва, абуруз чун аквазва, амма чаз абур аквазвач. Аллагь-Таалади лугьузва (мана): «Дугъриданни, шайтIандиз ва адан кьушунриз куьн аквазва, гьа са вахтунда квез абур аквазвач» («Тафсиру-ль-Джалалайн»). ГьакI ятIани, абурун вилерикай, абурун зарардикай чуьнуьх жез инсандилай алакьзава. ГьикI? Парталар алукIдайла, абур хутIундайла, тIуьн недайла ва я маса кIвалахар ийидайла Аллагь  рикIел гъана («Бисмиллягь» лагьана) кIанда. ИкI авуртIа, аданни жинеррин арада перде жеда ва жинерриз инсан аквадач, зарар гуз жедач. Аллагь рикIел алаз, яни «Бисмиллягьи-р-рагьмани-р-рагьим» лагьана кIвализ гьахьайла, шайтIанди вичин кьушунриз лугьузва: «Къе куьн ксудай чка амачиз амукьна». Эгер инсан кIвализ Аллагь  рикIел алачиз гьахьайтIа, шайтIанди лугьузва: «Къе чаз ксудай чка ава». Эгер инсанди Аллагь  рикIел алачиз тIуьн нез эгечIайтIа, шайтIанди лугьузва: «Къе чаз тIуьнни гьатна». Гьа икI, шайтIан инсандихъ галаз Аллагьдин  тIвар кьун тавуна ийизвай вири кIвалахра шерик хьун мумкин я, гьатта месин алакъайрани. ГьакIни чиле авай тIеквенриз, хъиткьерриз цвар ягъуникай жув хвена кIанда, ахьтин чкаяр жинеррин кIвалер я лагьанва. Мад, абур чиркин, кьацIай чкайра, гьажетханада яшамиш жезва. Гьавиляй Пайгъамбарди (салам ва салават хьуй адал) чаз гьажетханадиз гьахьдайла ихьтин дуьа кIелун буйругънава: «Я Аллагь, зун эркек ва диши жинеррин зарардикай хуьх». Аллагь-Таала рикIелай алатна дуьньядин няметрихъ галтугзавай, нефсинин гьевесриз табий жезвай касдиз жинерри неинки зарар гун, гьакIни ам чуьнуьхун мумкин я. Умар асгьаб (Аллагь рази хьуй адал) халиф тир вахтунда жинерри са инсан чуьнуьхна ва ам абурухъ галаз пуд йисан къене яшамиш хьана. Инсанрин кьилив хтайла, ада вич кафир-жинерри чуьнуьхай ва мусурман-жинерри абурухъ галаз гъазават авуна вич азад авур къайдадикай ахъайна. Идакай «Сунан аль-кубра лиль Байгьакъи» лугьудай ктабда лагьанва. ГьакIни къейд ийиз кIанзава хьи, алай вахтунда са касдик жинерар акатайтIа, адан мукьва-кьилияр гьасятда суьгьуьрчийрин кьилив катзава. Суьгьуьрчиди гьа арада жинеррин къебиладин чIехидавай куьмек тIалабзава, гьа идалди ам диндай акъатзава. Инсанар чпин патав къведайвал суьгьуьрчийри кьасухдай абурал жинерар, суьгьуьр ракъурун мумкин я. А жинерар суьгьуьрчиди вичи ракъурнавайбур яз хьайитIа, адавай инсан сагъар хъийиз жеда. Нагагь жинерар маса суьгьуьрчиди ракъурнаватIа, абур адаз муьтIуьгъ жедач ва начагъ касдин къеняй экъечIни ийидач. Квез чир хьухь, шайтIанрикай вичин къаюм авунвай кафирдивай куьмек тIалабзавай инсанди лап зурба гунагь ийизва, ам и ва агъа дуьньяда Аллагьдин  кIеви азабдиз лайихлу жезва. Пайгъамбарди (салам ва салават хьуй адал) лагьанва: «Суьгьуьрчидин кьилив фена ада лагьай гафарин чIалахъ хьайи инсан Мугьаммадаз (салам ва салават хьуй адал) ракъурнавай диндай акъатда». Жинерар акатай кесибди вуч авун лазим я кьван? Гьелбетда, шариатдин сергьятрай экъечI тавуна вири дарманар ишлемишна кIанда. Жинерри гузвай зарардикай хуьн патал чаз Къуръан ва Пайгъамбардин (салам ва салават хьуй адал) сунна ава. Аллагь-Таалади Къуръанда лагьанва (мана): «За Къуръанда инсан азаррикай сагъар хъийизвай аятар ракъурзава». Гьавиляй жинерар акатнавай инсан Къуръандин куьмекдалди сагъар хъувуна кIанда. Са гафуналди, хуьруьн имамдин кьилив фена адавай меслят тIалабун хъсан я. Жинеррихъ элкъвена куьмек тIалабдай ихтияр авач. Ислам къведалди инсанри жинерривай чеб инсанрин ва жинеррин зияндикай хуьн тIалабзавай. Идакай Къуръанда лугьузва (мана): «Инсанри жинерривай чеб хуьн тIалабзавай, гьавиляй жинерри абуруз генани гзаф зулум ийизвай» («Аль-Жинн» сура, 6-аят). И аятдиз баян гайи алимри лагьана хьи, Ислам къведалди арабриз адет авай: рекье авайла йиф алукьайла абуру жинеррин чIехидавай куьмек тIалабдай ва икI лугьудай: «Зун и кIамун жанабиди (жинерди) маса шейэрин зарардикай хуьзва». Инсанриз чпихъай кичIезвайди акурла, жинерри абуруз генани гзаф зарар ва кичIерар гузвай. Амма гьар са мусурмандиз чир хьун лазим я хьи, Аллагьдиз  кIан тахьайтIа, адаз гьич садавайни я хийир, я зарар гуз жедач. ИкI хьайила, жинеррикай виридалайни хъсан дарман Къуръан кIелун, мукьвал-мукьвал зикир ва дуьа авун я. ГьакIни веледар жинеррикай хуьн патал абур йиф алукьзавай вахтунда куьчедиз ахъайна кIандач. Чаз уьмуьрдин тежрибадай аквазвайвал, гзаф пай вахтара жинерри инсанрал йифиз гьужумзава. Гьавиляй Пайгъамбарди (салам ва салават хьуй адал) лугьузва: «Куь аяларни галаз куьн йифен сифте кьиляй кIвалера акъваз, и вахтунда жинерар чкIизва». Ибн Масуда ахъайна: «Пайгъамбардин (салам ва салават хьуй адал) са асгьабдал жинеррикай сад дуьшуьш хьана. Абуру кьведа кьуршахар кьуна ва инсан гъалиб хьана. Инсанди адаз лагьана: «Вун аскIан ва яхунди я, ви гъилер кицIин пацариз ухшар я. Вири жинерар вун хьтинбур яни?» Жинерди жаваб гана: «Ваъ, Аллагьдал кьин хьуй, абуруз килигайла зун къуватлу я. Ша чна мад кьуршахар кьан, нагагь и сефердани вун викIегь хьайитIа, за ваз хийир гудай са шей чирда». Инсан рази хьана. Кьвед лагьай сефердани асгьаб гъалиб хьана ва жинерди лагьана: «Ви кIвале аят «аль- Курси» кIела. Ам са сеферда кIвале кIелайтIа, пакад йикъан экуьндалди шайтIандивай аниз гьахьиз жедач» (ад-Дарими). Аят «аль-Курсидин» гьакъиндай Пайгъамбарди (салам ва салават хьуй адал) гьакIни лагьанва: «Аят «аль-Курси» кIелай кас экуьндалди Аллагьди  хуьда ва адав шайтIан агатдач» (Бухари). Эхирдайни «ТIабакъат имами Агьмад» лугьудай ктабда кхьенвай са кьиса гъиз кIанзава. Са сеферда имам Агьмадан кьилив къалабулух квай са кас атана. Ада имамдиз жинерар акатнавай рушакай ахъайна ва адаз вуч ийида лагьана меслят тIалабна. И арада имам Агьмада вичин кIвачин къапар хутIунна а касдив вугана ва лагьана: «А руш авай кIвализ алад, адан кьилихъ ацукь ва жинердиз Агьмада ваз ихьтин суал гузва лагь: «Вуна вуч хкязава: и рушан къеняй экъечIун ва я кIвачин къапаралди пудкъанни цIуд сеферда ви хъвехъ ягъун?» А кас рушан кIвализ фена ва имамди лагьайвал авуна. А рушан къене авай жинерди жаваб гана: «Имамдин буйругъдиз зун муьтIуьгъ жезва. Зун экъечIда, дугъриданни, ам (имам Агьмад) Аллагьдиз  муьтIуьгъ хьанва, Аллагьдиз муьтIуьгъ хьайи касдиз вири муьтIуьгъ жезва». ИкI хьайила, гьуьрметлу стхаярни вахар, квез чир хьухь, Аллагьдиз  муьтIуьгъ хьунихъ ва Адахъай кичIе хьунихъ галаз и дуьньяда авай гьич са шейни гекъигиз жедач. Къуй Аллагьди  чун жинеррин зарардикай хуьрай! Амин. 

 

 

 

 

 

Лезгинский исламский просветительский портал