Ислам в азии

28.04.2018 0 Автор admin

Арабское завоевание южного Казахстана и начало распространения ислама

Арабское нашествие. Ко времени начала завоевания большая часть территории Средней Азии и Казахстана находилась под властью Западного каганата. Многими среднеазиатскими владениями управляли династии тюркского или смешанною происхождения. Между ираноязычным и тюркоязычным населением происходило тесное сближение. Расширялись хозяйственные контакты, росли экономические связи. Эти факторы сыграли важную роль в организации совместного отпора арабским завоевателям. В 714 г. Арабский полководец Кутейба захватил Шаш (Чач) и совершил поход в Испиджаб. Он понимал, какую угрозу арабскому владычеству в Маверанахре представляет союз Тюргешского каганата со среднеазиатскими государствами.

Тюргеши в период своего возвышения стали грозной силой, оспаривавшей у арабов господство над Мавераннахром. Народные восстания при военной поддержке тюргешеи привели к почти полному изгнанию арабов из Мавераннахра. Каган тюргешеи Сулук действовал против арабов смело и решительно, за что получил у рабов прозвище «Абу Музахим» (Бодливый). В 737 г. Он предпринял поход против арабов и дошел до Тахаристана, где объединился с карлукским джагбу. После возвращения в Семиречье каган был убит, и в стране тюргешеи начались междоусобицы. В 748 г. Китайцы временно захватили и разрушили Суяб, а на следующий год был казнен владетель Шаша. Сын казненного обратился за помощью к арабам. В 751 г. у города Атлаха, около Тараза, развернулось грандиозное сражение между арабами и китайцами. В решительный момент в тылу у китайцев восстали карлуки и перешли на сторону арабов, и китайское войско было наголову разбито.

В 766 г. после захвата власти в Семиречье борьбу против арабов возглавил карлукский джагбу.

Вторая половина VIII в. полна бурных исторических событий, восстаний и мятежей. В 806 г. в Согде вспыхнул мятеж, в котором приняли участие «владетель Шаша с его тюрками», карлуки. Подавив мятеж, арабы организовали поход на карлукский город Кулан (современная станция Луговая).

Арабское господство коснулось лишь части территории Южного Казахстана, вошедшей в состав халифата. А на большей территории юга Казахстана и Семиречья заметные последствия арабского завоевания проявлялись только Х-ХII вв. Арабское завоевание не было только внешним фактором, оно наложило свою печать на социально-экономическую, политическую и культурную жизнь подвластных халифату территорий, на этнические и языковые процессы в ней.

Покоренное население подверглось разорению и насилию, теряло землю и скот, подпадало разорению и насилию арабской аристократии и местной знати. Победы арабов способствовали распаду Западно-тюркского и Тюргешского каганатов. Вместе с тем внешняя опасность способствовала консолидации тюркских племен: карлуков, огузов.

Одним из важнейших изменений в общественной жизни явилось распространение новой государственной религии — ислама, арабского языка и письменности.

Несмотря на существование различий в уровне общественной жизни, традициях и исторических судьбах народов, втянутых в орбиту ислама, в результате сложного длительного процесса взаимовлияния, утвердилась мусульманская культура.

Отрар, Тараз, Шаш, Бухара, Самарканд и другие города, принявшие ислам, стали крупнейшими центрами культуры. Мусульманство — одна из наиболее распространенных религии мира, возникших в период формирования и утверждения у арабского народа классовых отношении в 7в. н.э.

История принятия Ислама народами Азии

в Худжазе. Основателем ислама считается пророк Мухамед (570 — 632). В результате арабских завоеваний возникла обширная мусульманская империя — Халифат. Главные принципы ислама сконцентрированы в Коране. Коран — единственный источник мусульманского вероучения. Ислам оказал значительное влияние на искусство мусульманских стран. В области архитектуры это сказалось на появлении и широком распространении новых типов зданий: мечетей, минаретов, медресе и др.

Завоевание Средней Азии арабами

Культура и религия Средней Азии и Ирана

Иран и Средняя Азия — это территория, на которых существовали страны древней и высокоразвитой цивилизации. Их обитатели одними из первых вступили на путь исторического прогресса, создав еще в начале III тысячелетия до н. э. свою письменность и государственные объединения. Несмотря на нелегкие исторические судьбы, народы Средней Азии и Ирана в течение многих тысячелетий сохраняли и непрерывно развивали свою культуру, оказывая при этом благотворное влияние на соседние и далекие страны и, в свою очередь, заимствуя их достижения.

В западных областях Ирана древнейшее население пользовалось аккадским и эламским письмом, а в VII–VI вв. до н. э., когда территории Средней Азии и Ирана входят в состав Мидийского царства, создается мидийская клинописная слоговая письменность, которая затем была унаследована державой Ахеменидов. Эти достижения в дальнейшем заимствовали и развили персы. Ахеменидское искусство представляет собой фокус смеси разнородных влияний, на основе которых оно создавалось: ассирийского эламского, ионийского, лидийского, урартского и др. В политическом отношении ведущая роль в Ахеменидской державе принадлежала персам, и в то же время продолжали существовать и развиваться древние культуры вавилонян, эламитов, египтян и др. покоренных народов, а официальным языком государственной канцелярии был аралийский.

Ахеменидское искусство — совсем не сумма заимствований, которые быстро теряют свои первоначальные качества. В этом состоит парадокс искусства Ахеменидов: детали образа, архитектурной постройки известны из прошлых эпох, а сам образ отличен от всего известного и является специфически ахеменидским.

Искусство эпохи Ахеменидов, а оно представлено преимущественно памятниками Пасаргада, Персопола, Суз, рельефом Бехистунской скалы, скальными гробницами ахеменидских царей в Накш — и Рустаме, многочисленными памятниками торевтики и глиптики, по своему существу прокламативно: памятники прокламируют величие царской власти, величие империи, величие царской религии.

Как и все древние народы, иранцы в прежние времена верили в многочисленных богов.

Одним из наиболее ранних и важнейших моментов древнеиранской религиозной идеологии является культ обожествленного растения и напитка Хаомы. В большом почете был огонь. Ни один из ритуалов возникшей позже зороастрийской религии, не обходился без огня.

На памятниках Северного Ирана раннего железного века обнаружены сюжетные изображения, совпадающие с характерными образами Авесты (Зендавеста) — священной книги зороастрийцев (это голова быка с золотыми рогами и однорогий осел).

На рубеже VII–VI вв. до н. э. в Восточном Иране возник зороастризм — религиозное учение, основателем которого был Зороастр (Заратуштра).

Зороастр был исторической личностью, и лучшим доказательством этого служит его религия — такую строго продуманную стройную систему мог создать только гений одного великого человека, хотя он и пользовался, несомненно, уже ранее существовавшими данными, которые слились затем в одно целое. Подобно другим религиям древности, зороастризм пытается проникнуть в смысл творения, объяснить его причины, исследовать происхождение человеческого рода, угадать его будущую судьбу, установить отношение человека к высшим существам, добрым и злым. Решая эти вопросы, иранская религия с необыкновенной глубиной, основательно рассматривает основные условия, при которых только и возможно было существование мира и человека. Это время и пространство, которые являются основными устоями учения Зороастра. Время и пространство здесь бесконечны, это два великих божества, стоящие выше других, их приговоры неизменны и непреклонны, они недоступны никаким треволнениям и не склоняются на мольбы и жертвы людские. К этим основным божествам иранцы относили еще два не менее важных. Это бесконечный свет и, как противоположность ему, абсолютная тьма, которые отделяются друг от друга пустотою. К этой противоположности света и тьмы примкнула идея о борьбе добра и зла, составляющая основу религии Зороастра.

Но эти основные божественные начала, без которых нельзя представить существование вселенной, по своей сущности едва ли могли быть доступны и понятны народу, искавшему в религии утешения и поддержки, а в богах помощников и защитников. Этим требованиям удовлетворял обширный мир богов и демонов, следовавших по учению Зороастра за первоначальными, высшими и недоступными божествами.

Эти боги разделяются на две противоположные группы, на добрых — представителей высшего духовного начала, и злых — представителей низшего материального начала в мире.

Основной источник представлений зороастризма — священная книга Авеста — является многослойным памятником. Ее древнейшая часть (Гаты) по форме и содержанию отличается от остальной Авесты. Они составлены в стихотворной форме и являются проповедями самого Зороастра. В Гатах Зороастр выступает реальной личностью, профессиональным жрецом и певцом, борющимся и страдающим человеком, который продолжительное время не имел последователей, сталкивался с большими трудностями в распространении религии и подвергался у себя на родине преследованиям. Только в Младшей Авесте, наибольшей по объему, он предстает легендарным героем со сверхчеловеческими чертами, чудотворцем.

Согласно Авесте, глава всех добрых и злых божеств Ахура-Мазда поручил Зороастру обновить религию. Зороастр с древними верованиями, проводит в жизнь кардинальную религиозную реформу, провозгласив веру только в одного Ахура-Мазду и его конечную победу, и отвергает часть племенных богов (дэвов). Ахура-Мазда как бог добра олицетворяем свет, жизнь и правду. Он является творцом мира. Наряду с Ахура-Маздой с самого начала существовал и глава всех злых духов — Ангхро-Манью, который олицетворяет мрак И смерть. Эти два божества постоянно борются друг с другом, опираясь на своих помощников. Ангхро-Манью — на дэвов, сеющих на земле раздор и злобу, уничтожающих в людях любовь к правде и справедливости.

Завоевание Средней Азии Арабским халифатом

Ахура-Мазда — на гениев, олицетворяющих добромыслие, правду и бессмертие (триаду зороастрийской этики).

Человек, по учению Зороастра, обладает свободной волей и может выбирать между добром и злом.

Истинным человеком может быть только тот, кто исповедует правую веру, содействует победе добра над злом, покровительствует всем полезным созданиям, обрабатывает землю, свято соблюдает уставы, почитает священный огонь, воды и землю, никогда не лжет и сдерживает свои страсти и эмоции. Кто по слабости воли не может удержаться на истинном пути и постоянно колеблется между добром и злом, заслуживает название получеловека, а те, кто находится во власти Ангхро-Манью, являются клятвопреступниками, еретиками, лжецами и разбойниками, Человек, какой бы он ни был, лишь недолгое время участвует в грандиозной борьбе, которой полон весь мир, обладая бессмертной душой, он после смерти тела вступает в загробное царство, где получает возмездие за добрые или злые дела.

В конечном итоге, все определит великий день суда. Все души навеки освободятся из-под власти Ангхро-Манью, Ахура-Мазда вступит с ним в последний бой, и злой дух будет побежден, добро восторжествует навеки.

Религиозная система Авесты была одной из смелых попыток решить великий вопрос о добре и зле в мире. Итак, Иран, прежде чем осознать себя первой из великих империй, выступает в качестве основателя первой великой религии.

Основные положения зороастризма нашли свое отражение в иудаизме, христианстве и других религиях.

Зороастризм был государственной религией Персии в период Сасанидов (III–VII вв. н. э.) до завоевания страны арабами. В настоящее время зороастризма придерживаются некоторые религиозные общины в Индии и Иране.

На Западе страны существовало мидийское племя магов, давшее название касте жрецов. Их учение было схожим с зороастризмом. По сообщениям античных авторов, маги были учениками и последователями Зороастра. Они занимались проповедью своих религиозных воззрений, и были знатоками ритуала и обрядов, хранителями культурных и религиозных традиций иранских племен.

Персы эпохи Ахеменидов были поклонниками древних индоиранских божеств природы — Листры (бога Солнца и света), Анахиты (богини воды и плодородия) и др. Вероятно, из-за своей абстрактности зороастризм не имел успеха среди персидского народа в течение всего периода царствования Ахеменидов.

Тақырып: Ислам дінінің пайда болу және таралу тарихы.

1. Ислам діні пайда болуының тарихи алғы шарттары.

2. Мұхаммед пайғамбардың өмірі.

3. Алғашқы төрт халифа тұсындағы ислам дінінің таралуы.

4. Омейядтар және Аббасидтер халифаты тұсындағы ислам дінінің тарихы.

Басқа да барлық дүниежүзілік діндер сияқты Ислам дінінің де өзіндік ұзақ тарихы бар. Ол тарих дүниежүзілік әлем тарихымен ұштасып, жұптасып, шамдасып жатады. Бірақ, ислам дінінің шығу дәуіріне, уақыт талабына, оны ұстанған халықтардың тұрмыс-тіршілігіне, әдет-ғұрпына байланысты, психологиясына, көңіл-күйіне қарай өзіндік ерекшеліктерінің бар екенін аңғарғанымыз жөн.

Ислам діні – дүние жүзілік діндердің ішінде ең кеш шыққан жас дін. Ол біздің заманымыздың VII ғасырында арабия түбегін мекендеген тайпалар алғашқы қауымдық қатынастардан таптық қатынастарға көше бастаған кезде құл иеленушілік идеологиясы ретінде дүниеге келді. Тарихи деректерге, әдеби аңыздарға сүйенсек, Ислам діні Арабиядағы Хиджаз өлкесінің ең ірі қаласы – Меккеде шықты. Арабия елі бірқатар бай елдердің орталығы болды. Олар: Рим, Византия, Египет, Иран және басқа елдер бір-бірімен сауда қатынасын жасаған кезде Арабия жерін басып өтетін. Осыған байланысты Араб феодалдары жер келері боуымен бірге, құл жұмсаудан, құл сатудан орасан зор табыс түсіріп отырды.

Сонымен бірге, Мекке ерте уақыттан бастап-ақ діни орталық болып саналатын. Меккенің орталығындағы Зәмзәм су сөзі, оның жанындағы Әулиелі қагатас Қаабы Храмы көшпелі бадауиелердің өз құдайына табынатын орны болды. Бұл кезде әрбір рудың өздерінің рулық құдайы болды. Олардың бейнесі Қаабаның маңдайына орналасқан болатын. Кейбір мұсылман аңыздарында Кааба мен Зәмзәм су көзін Ибрагим пайғамбар мен оның ұлы Исмаил салған деген деректі де кездестіреміз.

Меккенің орналасқан жері егін шаруашылығымен де, мал шаруашылығымен де айналсуға қолайсыз болды. Сондықтан меккеліктер шамаларына, қолдарындағы қаражаттың мөлшеріне қарай Мекке шонжарларына сауда керуендеріне қосылатын. Тез дамыған сауда алғашқы қауымдық қоғамның ыдырауын тездетіп6 тайпалардың тайпалық одаққа бірігуін қажет етті. Ны қуаттайтын көп құдайға сенудің орнына бір құдайға сенуді уағыздайтын діни идеология керек болды. Сол сияқты Арабия жеріндегі алғашқы монотеистік дін – ханффизм бытыраңқы араб тайпаларын біріктіруде көптеген топтардың идеологиясы түрінде шықты. Ханифтер сол уақытқа дейінгі үстем болып келген политеизмге қарсы күресті. Тайпалық көп құдайлардың орнына тек бір құдай рахманға жалбарыну керек деп уағыздады. Бірақ ханифистік діни ілім Меккеде де, басқа жерлерде де қолдау таппады. Әлеуметтік-әкономикалық теңсіздікке қарсы күреске шыққан араб қоғамының жарлы, кедей көпшілігі сагуктар ханифизмнен көксеген мақсатын көрмеді. Өйткені бұл діни идеологияның үйретуінше анық өмір, шын бастандық о дүниеде ғана, бұл үниеде қызығы жоқ, өткінші деп уағыздады. Ақыр заман боладыдан басқаға шақырмаған ханифизм езілгендер мен қаналғандар арасында тарай алмады.

Бірақ, Ханифизм Ислам дінінің идеологиялық алғы шарты болды. Жаппай, жалпылама уағыздан гөрі құдайды адамдар арасында жіберген өкілі (рассул алла) бар деу арқылы монотеистік дінді уағыздау ұтымдырақ еді. Ол өкілдің ролін меккелік орта саудагер Мухаммед атқарды. Құдайдың пайғамбарлық сүрелерінің мазмұнына қарағанда, Мұхаммед Ханифтер табынан шыққан. Ол 610 жылы жаңа дінді уағыздай бастады. Бірақ, Мұхаммед пен оның серіктестіктерінің араб тайпаларының діни сенімдері мен ұғымдарына өзгеріс енгіземіз десек ойлары Меккеде сәтсіздікке ұшырайды. Меккедегі үстем тайпа басшыларының құғынына түскен Мұхаммед тобы 622 жылы Ярсиб (Медине) пайғамбар қаласына көшеді. Оны мұсылман жыл санауының басы Хиджра деп атап, мұсылмандар өздерінің жаңа жыл санауын бастайды.

Ислам дінін уағыздаудың алғашқы жолдары сәтсіздікке ұшырауына бұл діннің әлеуметтік мазмұны тікелей әсер етеді. Құлдық, кедейлік, аштық, жалаңаштық құдайдың маңдайына жазғаны, тәуір өмір о дүниеге барғанда болады, бұл дүниеге көнгіш болған дұрыс деп уағыз айтылған жаңа дін араб қоғамының жырларына, көшпелі бәдауилерге ықпал жасай алмайды. Сондықтан, құранның алғашқы сүрелерінде байлықты сынау кездеседі. Бұл мәселелер ру, тайпа шонжарларына тиімді болмады.

ЗАВОЕВАНИЕ АРАБАМИ СРЕДНЕЙ АЗИИ

Қысқасы Меккеде дін тарау үшін: 1) Ислам дінінің әлеуметтік тірегі болмады; 2) Меккеліктер үшін политеизмнің сақталуы пайдалылырақ болды. Бірақ Меккенің мұсылмандар қауымымен келісімге келуінің маңызды себебі бар еді: 1) Ислам дініндегі жалғыз құдай – алла – күрейшт тайпасының құдайы болатын; 2) Мұсылмандардың аллаға тағзым ететін орталығы Кааба храмы болды. Бұл жағдай Меккенің жаңа дін үстемдік жасаған уақытта да өз саясатын жүргізуге толық мүмкіндігін сақтады. Осы біз жоғарыда көрсеткен сбептердің нәтижесінде Меккенің мұсылмандық орталыққа айналуымен Ислам діні араб тайпаларының басым көпшілігіне тарады.

632 жылы Мұхаммед өлгеннен кейін мұсылман қауымын Абу-Бекр (632-634) басқарды. Ол Халиф (пайғамбардың орынбасарлары. Өкіметті әскери, саяси және дін жағынан басқарушы адам) деп аталды. Алғашқы үш халифтің: Абу-Бекрдің, Омардың (634-644) және Османның (644-656) тұсында Мекке-Медина әскери күштері көрші елдерге ауыз сала бастады. VII-VIII ғасырлар ішінде арабтар Сирияны, Иранды, Египетті, Солтүстік Африканы, Пиреней түбегін, Орта Азияны жаулап алды. Араб халифатының идеологиясы ислам діні болды.

Кейіннен ислам діні Үндістан, Африка елдерінің бірсыпыра жерлеріне тарады. Барлық жерде ислам діні қамшының астымен, қарудың күшімен арабтардың жаулау процессі кезінде таралды деу дұрыс болған болар еді.

Қазақстанда Волга бойындағы халықтар арасында бұл дін бейбіт жолмен Миссионерлердің үгіті негізінде жергілікті феодалдардың ислам діни идеологиясынан өз мүддесін қорғай алатын одақтасын іздеу негізінде таралды.

Қазіргі уақытта Ислам діні араб елдерінде, Албания, Болгарияда, Түркида, Югославияда, Африкадағы Мавританың, Тунис, морокоо, Сомали, Ливия, Занзибар, Алжир т.б. елдерінде орын алды. Біздің елімізде Ислам діні Орта Азия Республикаларында, Қазақстанда, Азербайжанда, Башқұрт, Татар, Дағыстан республикаларында орын алды.

Исламның негізін қалаған Мұхаммед 570 жылы, исламға дейінгі Арабияның ең ірі сауда және діни орталығы Мекке қаласында дүниеге келді. Ол күрейіш тайпасының кедейленген хашім руынан шықты. Әкесі Абдалла ұлы туылған соң қайтыс болды (кейбір деректерде ұлы дүниеге келгенге дейін). Шешесі Әмина меккелік дәстүр бойынша оны асыраушы-бәдәуи әйелге береді. Ол баланы 5 жасқа дейін бағады. Алтыға толмай анасынан айырылған жетім баланы алдымен атасы Абдалмүттәліб, ал ол қайтыс болған соң ағасы Әбу Тәліб асырайды. Әбу Тәліб саудамен айналысқанымен, қарапайым күн кешеді. Сондықтан үлкен отбасын асырау Әбу Тәлібке қиынға соқты. Оның төрт баласы болды. Кейін Әбу Тәліб жұтаған кезде оның кіші балаларын туыстары төрбиелейді, ал Мухаммед Әбу Тәлібтің кенжесі Әлиді өз қолына алады.

Мухаммед бала кезінен еңбекке ерте араласады, меккеліктердің қойын бағып, сауда керуендерін жабдықтауға қатысады. Шамамен 25 жасында күрейіштердің Әбд ол-Узза руынан шыққан бай жесір әйел Хадишаның Сирияға баратын сауда керуендерін ұйымдастырып, қосшы болуға жалданады. Кейін Мухаммед пен Хадиша бас қосады. Мұсылмандық тарихи дәстүрге сай Хадиша Мұхаммедтен 15 жас үлкен болған. Алайда Хадиша Мұхаммедпен некеге түрғанда 28 жаста болған деген деректер сақталған. Олардың екі ұл, төрт қызы болады. Мүхаммедтің өкінішіне қарай ұлдары ерте дүние салады. Хадиша Мұхаммедтің сүйікті әйелі ғана емес, нағыз досы, өмірдегі арқа сүйер тірегі де бола білді. Хадишаның көзі тірісінде Мұхаммед басқа әйел алған емес. Некеге тұрған соң Мұхаммед сауда жасайды, бірақ бұл салада айтарлықтай табысқа жете алмайды.

Мұхамедтің ашық уағыз айтуы 610 ж. басталды. Мұсылмандық тарихи дәстүрде бірнеше атақты күрейіштердің Мұхаммедті шақырып алып, егер оған билік қажет болса, барлық араб тайпаларына көсем болуды, егер байлық керек болса, оны да ал деген ұсыныс жасағандығы туралы айтылады. Мұхаммед одан бас тартқан соң, күрейіштер одан пайғамбарлығын дәлелдеуді талап етеді. Олар Арабияны құнарлы жайылымдарға толтырып, Сирия мен Ирактағы сияқты өзендер ағызуды тілейді. Бірақ Мұхаммед ғажайыптар тек Аллахтың қолында екенін, ал өзі соның елшісі ғана екенін айтады.

Дата добавления: 2016-02-11; просмотров: 3892;