Итимдиз дишегьлидин гуьгъуьна акъвазна капI ийидай ихтияр авани?

Ваъ, ихтияр авач. Акси яз, итим дишегьлидин вилик имам яз акъвазун лазим я. Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни салам хьуй адал)  гьадис ава: «Дишегьли итимдин вилик имам яз кпIунал акъваз тавурай!» (Ибн Мажагь).
Фатгьуль Муин ктабда кхьенва: «Эгер имам итим я лагьана фикирна адан гуьгъуьна аваз капI авуртIа. Ам дишегьли тирди чир хьанмазди капI чIур жезва, капI куьтягьайдалай кьулухъ чир хьайитIа, ам цIийи кьилелай, я тахьайтIа вахт алатнаватIа, къаза хъувун чарасуз я. Им лагьай чIал я хьи, кIвалин ва мискIиндин… къене чIехиди итим хьана кIанда. Дишегьлийриз дишегьлидин гуьгъуьна аваз капI ийидай ихтияр ава.

Зун зи хайи имидин рушал ашукь хьанва. За вуч ийида? Адал рушал эвленмиш жедай ихтияр авани?

Имидин, эмедин, халудин ва я халадин рушал эвленмиш жедай ихтияр ава, амма карагьат (меслят къалурзавач) я. Идан гьакъиндай Аллагьдин Расулди (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) лагьанва:
«Лап мукьва рушал эвленмиш жемир, гьакъикъатда, велед зайифди жеда (яни ам азарлуди хьун мумкин я)». Лап мукьва руш – алимри лагьайвал, имидин, эмедин, халудин ва халадин руш я. Лап мукьва инсанриз садаз-садахъай регъуь хьун мумкин я, гьавиляй эвленмиш хьун меслят къалурзавач. 

За кьур кьин чIурна. Гила вуч ийида?

Кьин чIурай касди цIуд кесибдиз гьардаз са мудд (600г) къуьл ва я ам яшамиш жезвай чкада инсанри гзафни-гзаф тIуьниз ишлемишзавай шей гун лазим я. ГьакIни 600 граммдин паталай гьар са касдиз са партал: перем, шалвар, ягълух ва масабур паяйтIа жеда. Инал гьисабай шейэрикай садни ийиз тежезвайда пуд юкъуз сив хвена кIанда. Ара ахъай тавуна пуд юкъуз сивер хуьн шартI туш, яни са сив къе муькуьди са шумуд йикъалай хвейитIани жеда. Са кIвалахдикай, гунагьдикай туба ийидайла, инсандиз Аллагьдал кьин кьун меслят къалурзавач, вучиз лагьайтIа адаз вичи а гунагь мад хъийин тийидайди чизвач хьи. 

Аввабин суннат-капI инкар авун дуьз яни?

Дуьз рекьелай алатнавайбуру, чпин гафариз къуват яз, тестикьарзава хьи, гуя аввабинрин кпIар авун суннат я лугьузвай гьадисар чеб зайифбур я. Мадни абуру аввабинрин кпIар рагъ экъечIайдалай кьулухъ ийизвай кпIар (зугьа) я лугьузва. Амма а авамриз Мугьаммад Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) гъетрен кпIунилай кьулухъ ийизвай суннат- кпIаризни аввабинрин кпIар лагьайди чизвач. ГьакIни абуруз зайиф гьадисрални, эгер абуру хъсан крарикай, хуш къилихрикай, ерийрикай ихтилат физватIа, амал ийидай ихтияр авайди чизвач. Идалайни гъейри, эгер гьа са месэладин гьакъиндай са шумуд зайиф гьадис гъанваз хьайитIа, а гьадисри гьакъикъи гьадис эвез ийида (яни са шумуд зайиф гьадис санлай къачурла абур гьакъикъи са гьадисдиз барабар жеда).

Кьейид авай кIваляй тIуьн недай ихтияр авани?

Инсан кьейи кIвале пуд йикъан къене тIуьн гьазурун ва ам тIуьн карагьат (меслят къалур тийизвай) тир  цIийивал я. Карагьат тир цIийивилер лагьайтIа, чпин нубатда, къадагъа авунвайбуруз мукьвал тир  ва ихтияр авайдаз мукьвал тир цIийивилериз пай жезва. Кьейи чкада тIуьн гьазурун ихтияр авайбуруз мукьвал тир карагьат цIийивилик акатзава. И карда гунагь авач. 
Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) вичин  асгьаб, Алидин стха Жа’фар Мутат чкада кьиле фейи женгина шагьид яз телеф хьайи хабар агакьайла, лагьанай: «Жа’фаран хизан патал тIуьн гьазура, вучиз лагьайтIа абурал залан хабар агакьнава ва абуруз тIуьн гьазурдай мумкинвал авач».
Лезгинский исламский просветительский портал