Ички хъун гьарам я! Часть 1

Малум тирвал, Исламда ички хъунал къадагъа эцигнава. Идахъ гьелбетда вичин мана ава. Виридаз ашкара тирвал, ичкидикай анжах зиян хкатзава. Инсандин сад лагьай везифа вичин сагъламвал, уьмуьр ва акьул хуьн я. Идан гьакъиндай Дувандин юкъуз гьар садан хиве жавабдарвал жеда. Инсандин чандиз зарар гузвай, кьил кьилелай ракъурзавай гьар са шей гьарам я. Вич мусурман яз гьисабзавай гьар са инсанди Аллагь-Таалади къалурнавай гьар са гьарам шейинивай яргъаз хьана кIанда. Эгер ички гьарам туш лугьудайбур хьайитIа, ахьтинбур диндай акъатунин къурхувал ава. Пак тир Къуръанда Аллагь-Таалади лугьузва (мана)

«Инсанар ва жинерар За абуру Жуваз ибадат авун патал халкьнава» («Зарият» сура, 56-аят). 

Некягьдин дуьз хьун патал

Некягьдин икьрар Шариатда халисанди хьун патал, чарасуз агъадихъ ганвай шартIар кьилиз акъудна кIанзава:  Сад лагьайди: некягь арадал къвезвай тайин тир гафар лугьун.  Кьвед лагьайди: некягь авуниз дишегьлидиз са манийвални тахьун, яни:
1. Дишегьли, гададиз эвленмиш жез къадагъа тир мукьвади тахьун;
2. Дишегьли чара (тIалакь гана) хъхьайдалай кьулухъ (пуд михьивал, тахминан 3 варз), я туштIа адан итим кечмиш хьайидалай кьулухъ вахт алатун (4 варзни 10 югъ); 

Итимдиз дишегьлидин гуьгъуьна акъвазна капI ийидай ихтияр авани?

Ваъ, ихтияр авач. Акси яз, итим дишегьлидин вилик имам яз акъвазун лазим я. Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни салам хьуй адал)  гьадис ава: «Дишегьли итимдин вилик имам яз кпIунал акъваз тавурай!» (Ибн Мажагь).
Фатгьуль Муин ктабда кхьенва: «Эгер имам итим я лагьана фикирна адан гуьгъуьна аваз капI авуртIа. Ам дишегьли тирди чир хьанмазди капI чIур жезва, капI куьтягьайдалай кьулухъ чир хьайитIа, ам цIийи кьилелай, я тахьайтIа вахт алатнаватIа, къаза хъувун чарасуз я. Им лагьай чIал я хьи, кIвалин ва мискIиндин… къене чIехиди итим хьана кIанда. Дишегьлийриз дишегьлидин гуьгъуьна аваз капI ийидай ихтияр ава.

Зун зи хайи имидин рушал ашукь хьанва. За вуч ийида? Адал рушал эвленмиш жедай ихтияр авани?

Имидин, эмедин, халудин ва я халадин рушал эвленмиш жедай ихтияр ава, амма карагьат (меслят къалурзавач) я. Идан гьакъиндай Аллагьдин Расулди (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) лагьанва:
«Лап мукьва рушал эвленмиш жемир, гьакъикъатда, велед зайифди жеда (яни ам азарлуди хьун мумкин я)». Лап мукьва руш – алимри лагьайвал, имидин, эмедин, халудин ва халадин руш я. Лап мукьва инсанриз садаз-садахъай регъуь хьун мумкин я, гьавиляй эвленмиш хьун меслят къалурзавач. 

За кьур кьин чIурна. Гила вуч ийида?

Кьин чIурай касди цIуд кесибдиз гьардаз са мудд (600г) къуьл ва я ам яшамиш жезвай чкада инсанри гзафни-гзаф тIуьниз ишлемишзавай шей гун лазим я. ГьакIни 600 граммдин паталай гьар са касдиз са партал: перем, шалвар, ягълух ва масабур паяйтIа жеда. Инал гьисабай шейэрикай садни ийиз тежезвайда пуд юкъуз сив хвена кIанда. Ара ахъай тавуна пуд юкъуз сивер хуьн шартI туш, яни са сив къе муькуьди са шумуд йикъалай хвейитIани жеда. Са кIвалахдикай, гунагьдикай туба ийидайла, инсандиз Аллагьдал кьин кьун меслят къалурзавач, вучиз лагьайтIа адаз вичи а гунагь мад хъийин тийидайди чизвач хьи. 
Лезгинский исламский просветительский портал