РАМАЗАНДИН ВАЦРА СИВ ХУЬНИН ЛАЙИХЛУВИЛИКАЙ ГЬАДИСАР

1) Умар ибн аль ХатIабалай (Аллагь рази хьуй) лагьанва:
Пайгьамбарди (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) лагьана:
«Ислам - им Сад Аллагьдилай гъейри мад илягь авачирдан, Мугьаммад Пайгъамбарни Аллагьдин Расултирдан гьакъиндай шагьидвал авун лагьай чIал я; идалай гъейри Исламди капI авун,  закат гун, Рамазанд вацра сивер хуьн ва Байтуллагьдин (Кябедин) патав Гьяждал фин ферз яз гьисабзава
».

СИВ ХУЬН ТАВУНАЙ ГУНАГЬ

1) Тирмизиди, Насаиди, Абу Давуда Абу Гьурайрадила  ( Аллагь рази хьуй )  Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) гьадис агакьарна:

«Шариатди кьабулдай себеб авачиз Рамазандин вацракай са югъ сив хуьн тавуна тур инсандивай ам вичин амай уьмуьрда сивер хвейитIани, эвез ийиз жедач».

И гьадисдин мана ам я хьи, амай уьмуьрда сивер хуьн хъувуртIани, Рамазандин са йикъан суваб адаз хъжедач. Им чна ахъа хьайи сивер хуьн хъувуна кIандач лагьай чIал туш.

ТIУЬН НЕДАЛДИ ДУЬА КIЕЛУН

ТIуьн недалди вилик “Бисмиллягьи-ррахIмани-ррахIим” лугьун ва хвейи сив кьабулрай лагьана,махсус дуьа кIелун:
«Аллахумма лякя сумту ва бикя аманту ва аляйкя таваккяльту ва ‘аля рызкыкя афтарту фагфирли йа гаффару ма каддамту ва ма аххарту»
«Я Аллагь, Ви разивал къазанмишун патал за сив хвена. Вахъ инанмиш я. Вахъ умуд кваз ягъунва. Вуна гайи ризкьидал за сив хкудзава ва пакагьан йикъан Рамазандин вацран ферз тир сив хуьниз ният ийизва. Завай хьайи ва хъижедай гунагьрилай гъил къачу».

СИВ ХУЬЗВАЙ ИНСАНДИЗ МЕСЛЯТ КЪАЛУР ТАВУНВАЙ АМАЛАР

Сив хуьзвай инсандиз меслят къалур тавунвай амалар:

1) Сив хкудун кьасухдай кьулухъ вегьин. Амма мугьмандал вил алаз, гьакIни сив хкуддайла недай шей авачиз хьайитIа, кьулухъ вегьидай ихтияр ава.

2) Кендирагъ жакьун. Вучиз лагьайтIа ам жакьвайла тфу арадал къвезва ва ам гадаруниз мажбур жезва, ам гадарайла инсандиз яд кIа  жезва, нагагь ам туькъуьнайтIа сив хкатда.

3) Гьазурзавай тIуьникай дадмишун, кьел кватIа килигун. Амма ашпаздиз тIуьнин тIям чирдайвал адакай дадмишдай ихтияр ава, вучиз лагьайтIа им важиблу кIвалах я. И арада тIуьнин са тIимил кьванни кIусар къенез фейитIани сив хкатда.

СИВЕР ХЬУЬДАЙЛА СУННАТАР

Сивер хуьдайла кьиле тухун хъсан яз гьисабзавай суннат крар:

1) Геж тавуна вахтунда сив атIун, яни гъетрен купIунин вахт хьанмазди.

2) ТIуьн недалди вилик “Бисмиллягьи-ррахIмани- ррахIим” лугьун ва хвейи сив кьабулрай лагьана, махсус дуьа кIелун.

3) Экуьнахъ, вахтунда къарагъна фу тIуьн (сугьур).

4) Сив хвейибуруз нянихъ тIуьн гун (ифтIар).

5) Мез тапаррикай, буьгьтенрикай, гьуьжетрикай, маса касдикай чIурукIа рахуникай, хийирсуз рахунрикайни герек авачир гафарикай хуьн. Аллагь  Тааля куранда лагьана (мана): «Тапарриз яб гузвайбур къадагъа шей незвайбур я»

СИВ ХЬУН АТIУЗВАЙ ГЬЕРЕКАТАР

Сив хьун атlузвай гьерекатар им я:

1) ТIуьн ва хъун.

Экуьнилай, яни экуьнин капI алукьунин вахтунилай, та рагъ акIидалди, яни гъетрен капI жедалди, тIуьникай ва хъуникай акъвазун лазим я. Идалайни гъейри, инсандин бедендин тIебии тIвеквенрай (сивяй, нерай, япарай, вилерай, вилик ва кьулухъ патан менфезрай) къенез са затI ракъурун къадагъа я. Месела; япарай къенез яд фидайвал авуна кIандач, пIапIрус чIугуна кIандач ва икI мад. 

СИВ ХУЬНИН РУКНУЯР

Сив хуьн дуьз (трус) хьун патал са бязи чарасуз арканар амал авуна кIанда:

1) Ният авун.

Ният авун  Аллагь-Таала рази хьун патал рикIе сив хуьдай ният хьун ва жезмай кьван ван алаз лугьун чарасуз я. Месела, ният авунин тахминан тегьер ихьтинди я: "БисмилЛагьи-р-рахIмани-р-рахIим. Ният ийизва за алай йисан Рамазандин вацран пакадин йикъан ферз тир сив хуьниз Аллагь патал!"

Имам Шафиидин мазгьабдалди ният сив хуьдалди гьар юкъуз авуна кIанда. Ам рагъ акIайдалай экъечIдалди авай вахтунда мус хьайитIани авуртIа жеда.

СИВ ХУЬНИН ШАРТlАР

Рамазандин вацра ферз тир сив хуьн чарасуз я:

1) Мусурмандиз (кафирди ва я муртадди хвейи сивер кьабулзавач).

2) Яшар бегьем хьанвайбуруз.

3) Акьул тамамбуруз.

4) Сагълам ва сив хуьн алакьза вайбуруз.

5) Дишегьли вацран кьилерикай ва аял хайидалай кьулухъ къвезвайбурукай михьи хуьн лазим я (вацран кьилер ва я аял хайидалай кьулухъ къвезвайбур авайла хвейи сив кьабулзавач).

РАМАЗАНДИН ВАЦРА СИВ ХЬУН

Бисмиллягьи-р-рахlмани-р-рахlим Алемрин Раббидиз шукур, саламатвални хийир-дуьа чи Мугьаммад Пайгъамбардиз адан вири асгьабриз хьуй.

Сифте гаф

Рамазан- И варз мусурманар патал иллаки кьетIенди я. Гьаниз килигна и вацра абуру сивер хуьн лазим я. Рамазандин вацра сив хуьн яшар бегьем (акьулбалугъ) хьайи гьар са мусурман патал ферз я. Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) гьадисда лугьузвайвал, Рамазандин варз алукьнамаз, Женнетдин варар ахъа, Жегьеннемдин варар агал жезва.

Хизан патал 20 меслят. Часть 2

11. Гьар юкъуз сада-садаз куьмек гун ва къайгъударвал къалурун.

12. Куьгьне гьалдай экъечIун. Ара датIана адет тушир, куьгьне гьалдай экъечIдай бейхабар агьвалатар тешкил ая. Гьяддин йикъара кьведни са патахъ алад, ашукьал-машукьвилин нянин тIуьн тешкилайтIани жеда.

13. АкьалтIай жуьреда адалатлу хьун, жуван гьиссер чуьнуьхар тавун. Жуван рикIин гьиссерикай лагь, анжах аялар алачир чкадал. 

Жува-жуван хизан чукIур тавун патал

Дишегьлийри фикир тагана чпин гъуьлер «барбатIзавай» ва некягь чIурзавай са шумуд рехъ ава:

1. Гзаф шейэр истемишун.

Са сеферда гзаф акьуллу дишегьлиди лагьана: «Паб яз вавай алакьдай хъсан кIвалах – им гъуьлуь кIвализ хкизвай такьатрал вун рази яз амукьун я». РикIин сидкьидай куь гъуьлерин къадир хьухь ва абуру гъизвайдал рази яз, гьуьрмет ая. Гьамиша квез са вуч ятIани бес жезвач лугьуз, масабурухъ галаз гекъигиз арзаяр авун – им куьн гъуьлелай наразивал къалурзавай виридалайни пис амал я. 

Чи халкь авай мусибат

И кардикай хабар хьайи иблисни секиндиз акъвазнач. Адаз дин къеняй чIуриз кIан хьана. ИкI чи халкьдин арада ягъалмиш десте – вагьабизмдин терефдарар чкIана. Абуру чеб мусурманар я лугьузва, амма диндиз акси кIвалахар ийизва ва гьа идалди чи халкь генани диндивай яргъаз акъудзава. Абурун ягъалмишвиликай чна кхьидач, вучиз лагьайтIа абурун амалар виридаз ашкара я.

Ибадатдикай рахайтIа, Аллагь-Таалади пак тир Къуръанда лагьанва (мана):

«За жинерарни инсанар Заз ибадат авун патал халкьнава». 

Вад кардал амал авуртIа, вун сагълам жеда!

 Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни салам хьуй адал), гьадисда лагьанва: 

"Ви бидендиз ви винел ихтияр ава"

Гьакъикъатда, чун азарлу хьайила чна сагъламвилиз къимет гуз башламишзава. Жуван сагъламвилихъ гелкъуьн – им чи уьмуьрдин ва ибадатдин къакъудиз тежер пай я. Няметрикай виридалайни хъсан тир, ам Аллагьди чаз ядигар хьиз пишкешна ва чна адан паталай жаваб гана кIанда. Жуван сагъламвал гьисаба такьазвай ва адаз фикир тагузвай инсан, Аллагьдиз шукур тегъизвайди я. Аллагьди инсан акьалтIай жуьреда яратмишна, са легьзедин вахтунда адан беденда миллионралди гьерекатар кьиле физва. Чун къекъведайла, къарагъдайла, недайла чи беденди вуч арадал гъизватIа, гьихьтин кIвалах ада ийизватIа, чавай гьич фикирдизни гъиз жедач. 

Михьивилиз Исламда еке къимет ганва

 Идалайни гъейри, ам ийидайла беден, парталар ва капI ийизвай чка чиркерикай михьи хьун шартI я. Михьивал гвачиз Къуръандик гъил хкуьрдай, Кябедилай элкъведай (тIаваф) ихтияр авач. Исламди чавай неинки винел патан михьивал, гьакI руьгьдин михьивални хуьн истемишзава. Михьивал хуьникай шариатдин ктабра лап гегьеншдиз кхьенва.

Жуван кIвале михьивал хуьз вири алахъзава, амма куьчедани михьивал хуьн лазим тирди чи рикIелай физва. Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни салам хьуй адал), гьадисда лагьанва: «Рекьелай къван, тарцин хел, кIараб (яни инсанриз манийвал ийизвай шей) вахчурдаз садакьа паяй хьтин суваб жеда» (Тирмизи).

Лезгинский исламский просветительский портал