Аль-Исра валь-Ми’раж

Ражаб вацран 27-йиф аламатдин вакъиа хьайи вахт я, им чи Пайгъамбар (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) Халикьди цаварин сиягьатдиз акъудай йиф я - Аль-Исра валь-Ми’раж. Гьаниз килигна Ражаб вацран 27-юкъуз сив хуьн хъсан кар яз гьисабзава. Аль-Исра валь-Ми’раж – им Аллагьди  анжах чи Пайгъамбардиз (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) авунвай еке гьуьрмет я. 

Папаз аялар тежезвайвиляй кIвале къал ава

Сад лагьайди, Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) гьадисда лагьанва:

«ЧIехидаз гьуьрмет тийизвайди ва гъвечIидаз регьим тийизвайди чакай туш». Иниз килигна, куь папа куь дидедиз гьуьрмет авуна ва дидеди вичин сусаз регьим авуна кIанда.

Кьвед лагьайди, аялар хьана кIанзавай, анжах тежезвай хизанди вуч авун лазим я?! Сифте нубатда, Аллагьдик умуд кутуна кIанда, Адавай куьмек тIалабун герек я, къал акъуд тавуна вири Аллагьдин патай тирди фикирда аваз, сабурна кIанда. Адалай кьулухъ, медицинадин ахтармишунар тухвана кIанда, бес медицина Аллагьди ганачни кьван?!

Гъуьлуьнни папан кьилин кьуд игьтияж

 Некягьда хьун – им гьар юкъуз давамлу зегьмет чIугун тирди, аквадай гьалда садазни сир туш. Гьар са некягьди вичин четинвал гьиссзава, абур алудун патал эвленмиш хьанвай итимдини папа, виридалайни кьилин ва регьят чпин игьтияжар кьатIана кIанда

1. Папан виридалайни чIехи игьтияж – им кIанивал я, гъуьлуьн виридалайни чIехи игьтияжвал – гьуьрмет. Дишегьли рахун алачир кIанивилиз муьгьтеж я, итим рахун алачир - гьуьрмет авуниз. Ам гьакI гафара, гьакI крарани дуьздал акъатзава. Дишегьлидиз кIанивал гьиссун ва ам къалурун, кIанивилин гафарин ван хьун гзаф важиблу я, итим патал дишегьлиди ам гьихьтинди ятIа адаз къимет гун ва гьуьрмет авун, адан гафарихъ яб акалун, адан чIалаз килигун важиблу я. 

Хизан патал 20 меслят. Часть 1

Къуръандихъ ва Суннадихъ галаз алакъалу яз, гъуьл-пабвилин алакъайриз ихтияр гузвай анжах тек са къайда ава - некягь. Аллагьди лагьана (мана): «Адан лишанрикай - ам я хьи, Ада куь арадай квез папар халкьнава, абурукай квез секинвал жедайвал ва куь арада муьгьуьббат, мергьямат тайинарна. Гьакъикъатда, и карда – фикирзавай инсанриз лишанар ава» («Аль-Анкабут» сура, 21-аят).

И аятда магьабба – кIанивал мергьяматдин вилик ква, вучиз лагьайтIа некягьдин араяр давам хъхьун патал, кIанивиле гзаф игьтияжвал ава.

Халикьдиз ибадат авун чи буржи я

 Дуьньядин уьмуьр ахтармишун, интигьан хьиз я. Гьавиляй чун жезмай кьван гзаф хъсан амалар, ибадат ийиз ва писбурувай яргъа жез алахъна кIанда. Са сеферда Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) Муаз бин Жабалаз (Аллагь рази хьуй адал) икI лагьана: «За ваз хийирдин ракIарар гьибур ятIа лугьудани?» «Эхь, гьелбетда!», - тIалабна ада. «Сив хуьн къалхан (щит) я, садакьа делил я, йифен кьулариз къарагъна ийизвай ибадатди инсан вири гунагьрикай михьзава» (Агьмад). 

Жегьеннемдикай жув хуьх!

 Кьве «Сагьигьдани» Абу Саид аль- Худриди агакьарай Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) гьадис гъанва: «Эй, дишегьлияр, садакьаяр це, вучиз лагьайтIа Жегьеннемда авайбурукай чIехи пай куьн тир» Адавай жузуна: «Вучиз, я Аллагьдин Расул?» Ада лагьана: «Куьне мукьвал- мукьвал гъуьл лянетламишзава ва квез гъуьлерин къадир авач». Генани кьве «Сагьигьда» 

Усама ибн Зайда агакьарай Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) гьадис ава: «Зун Жегьеннемдин къапудикай садан патав акъвазна ва аниз чIехи пай гьахьайбур дишегьлияр тир». Муслиман «Сагьигьда»

Къуръанда тIвар кьунвай емишар. Часть 2

ЦипицI: витаминрин гьамбархана «…Гьа и жуьреда Чна квез хурмайрин тарарикай ва ципицIрикай багълар цана, анра – куьн патал емишар бул я, куьне абурулай (шаддаказ) незва» («Аль-Муъминун» сура, 19-аят) – лугьузва Къуръанда.

ЦипицI витаминринни минералрин тIебиатдин гьамбархана хьиз, къиметлу емишрикай сад яз гьисаба кьазва. Адак 20-25% ивиди фад вичик фтIинзавай глюкоза ква, гьавиляй зегьметдин ва акьулдин кIвалахар гзаф гьалтзавай инсанриз ам гзаф хийирлу я.

Дуьа ийидай хъсан чкаяр ва вахтар

Дуьа кьабулда лагьана умудлу жедай чкаяр ава. Месела,

Кябе аквазвай чка,

Масжид аль-Гьарам,

Масжид ан-Набавий,

Масжид аль-Акъса мискIинрин къене,

«Аль-Ан’ам» сура кIелдай вахтунда Халикьдин кьве тIварцин арада,

Кябедал тIаваф ийидайла, 

Дуьа виридалайни еке себеб я

Сад-садав агуднавай гъилин капашар хурудив кьван хкажна мусурманди, анжах вичиз ван къведайвал явашдаказ, са вуч ятIани лугьузва. Эхь, ада дуьа ийизва. А легьзеда лугьуз тежедай хьтин секинвал ва ислягьвал жеда. Вичин Халикьдихъ галаз рахун патал тIалабзавайдаз, садавайни манийвал ийиз жедач. Адаз жуван дердиникай, рикIе авай сирерикай лагьайтIа жеда, Аллагьдиз вири ван къвезва, тIалабзавайдан дуьа кьабулдайдак умудни ква.

Араб чIалал «дугIа» - им «тIалабун, тавакъу» лагьай чIал я. Пак тир Къуръанда Аллагь-Таалади лугьузва (мана): «Завай тIалаба, За квез жаваб гуда» («Аль- Гъафир» сура, 60-аят). 

Чал чарасуз чан хкида!

Аллагьди Къуръанда лугьузва (мана): «Аллагьди куьн чепедикай яратмишна ва ажайиб набатат хьиз чилел тайинарна. Ахпа кьейидалай кьулухъ куьн Аллагьди чилиз рекье хутада, адалай кьулухъ куьн, чарасуз анай (Дувандин юкъуз) акъуд хъийида» («Нугь» сура, 17-18-аятар).

Инсандин бедендиз герек химиядин элементар ада, набататар ва гьайванрин як ишлемишуналди ам таъминарзава. Гьайванриз герек шейэр набататри гузва, набататриз – накьвади. Гьавиляй, 1934-йисуз советрин алим Виноградова, чилик кучуднавай инсандин мейит накьвадиз элкъвезвайди субутнавайвиляй адаз, Гьукуматдин премия гана. Химиядин элементрикай ибарат хьанвай инсандин беден, накьвадилай са акьван тафаватлу жезвач. Ам инсан накьвадикай авунвайди шагьидвалзавай илимдин мад са ачухун я. 

Етим Эминан шиирар

ГЬИНАВА

Фагьумна за дуьньядин гьал: гила чи эхир хьана.

Гила гьикIда, эй мусурман, Куьредин хан гьинава?

Эхир-заман мукьвал хьайди гила чаз загьир хьана:

Эй, адалат шэр ийидай Мирзе-Гьасан гьинава?

 

Вaз Аллагьди рагьметар гуй, Умалат бег кьена хьи!

Мегьти бегдин эрчIи метIяй къара гуьлле фена хьи!

Аслан бегни есир хьана Урусатдиз гена хьи.

Гила гьикIда, эй мусурман, бес ca дуван гьинава? 

Зи гъуьл – зи Женнет, я туштIа Жегьеннем я

Гьар са мусурман дишегьлидиз вичин гъуьл Женнет тирди чизва, анжах жуван гъуьлуьз гьикI гьуьрметда, адахъ галаз лайихлу араяр гьикI хуьда? Чун чи гъуьлерилай нарази вахтунда, бес чна делилар гьикI гъин? Са сеферда Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) патав са дишегьли атана ва лагьана: «Салам ваз, я Аллагьдин Расул (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал)! Зун ви патав дишегьлийри рекье тунва. Аллагь итимрин Агъа я ва гьакI дишегьлийрин Агъа, Адам итимрин буба я ва дишегьлийрин буба, вунни Аллагьди итимриз ва гьакI дишегьлийриз рекье тунва. ГьакI хьайила, итимар … женгиниз экъечIдайла, абуруз чпиз гьазурнавай пишкешдикай хабар ава. Чакай рахайтIа – дишегьлийрикай, чна гъуьлериз къуллугъзава ва кIвале ава, бес акI хьайила чи пишкеш гьихьтинди я?»

Ражаб – Аллагьдин варз

Гьуьрметлу мусурман стхаярни вахар, ингье мад чун рикI алай пак варцарихъ галаз гуьруьш хъижезва. Алатай йисан Рамазандин вацран ахъа хьайи сивер ам цIийиз алукь хъийидалди къаза хъувуна кIанда, шариатди кьабулдай уьзуьр (багьна) авачиз абур къаза хъувун тавуртIа, гунагь ва жерме къвезва. Ражаб вацра Рамазандин вацран сив къаза хъийиз хьайитIа, къазани сувабдин сив санал хвейитIа жеда.

Ният икI ийида: «Ният авуна за пакад юкъуз Рамазандин ферз къаза сивни Ражабдин сувабдин сив хуьниз Аллагь паталди».

Мусурманриз ислягьвилихъ ва дяведихъ галаз авай алакъа. Часть 2

Мана: «Гьинал гьалтайтIани абур терг ая, куьн абуру гьинай чукурнаватIа, куьнени абур гьанай чукура: темягь фин – кьиникьлайни бетер я! Абурухъ галаз къадагъа алай мискIиндин патав женг тухумир, та абуру анал квехъ галаз женг тухудалди. Эгер абуру квехъ галаз женг тухуз хьайитIа, абур терг ая: динсузрив агакьзавайди гьа им я!» («Аль-Бакъара» сура, 191-аят).

Мана: «Эгер абуру чеб хвейитIа, акI хьайила … бес Аллагь – гъил къачудай, мергьяматлуди я эхир!» («Аль-Бакъара» сура, 192-аят). 

Лезгинский исламский просветительский портал