Ички хъун гьарам я! Часть 2

Ички гьарам авур къайда
Пак тир Къуръанда Аллагьди аста-аста аятар рекье туналди инсанриз ички хъунин къадагъавиликай малумарна. Сифтедай чехир хъуникай тайин тир хийир ва зарар авайди, амма адан зарар гзаф тирдакай хабар гузвай аят рекье туна. Адалай кьулухъ гзаф мусурманар ички хъуникай къерех хьана, амма адакай лезет хкудиз алахънавайбур амай. Са кьадар вахтар алатайла Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни салам хьуй адал)  асгьаб Абдурагьман ибн Ауфа сувариз гзаф мусурманриз эвер ганвай. ТIуьнрин арада чехирни авай.

Ички хъун гьарам я! Часть 1

Малум тирвал, Исламда ички хъунал къадагъа эцигнава. Идахъ гьелбетда вичин мана ава. Виридаз ашкара тирвал, ичкидикай анжах зиян хкатзава. Инсандин сад лагьай везифа вичин сагъламвал, уьмуьр ва акьул хуьн я. Идан гьакъиндай Дувандин юкъуз гьар садан хиве жавабдарвал жеда. Инсандин чандиз зарар гузвай, кьил кьилелай ракъурзавай гьар са шей гьарам я. Вич мусурман яз гьисабзавай гьар са инсанди Аллагь-Таалади къалурнавай гьар са гьарам шейинивай яргъаз хьана кIанда. Эгер ички гьарам туш лугьудайбур хьайитIа, ахьтинбур диндай акъатунин къурхувал ава. Пак тир Къуръанда Аллагь-Таалади лугьузва (мана)

«Инсанар ва жинерар За абуру Жуваз ибадат авун патал халкьнава» («Зарият» сура, 56-аят). 

Некягьдин дуьз хьун патал

Некягьдин икьрар Шариатда халисанди хьун патал, чарасуз агъадихъ ганвай шартIар кьилиз акъудна кIанзава:  Сад лагьайди: некягь арадал къвезвай тайин тир гафар лугьун.  Кьвед лагьайди: некягь авуниз дишегьлидиз са манийвални тахьун, яни:
1. Дишегьли, гададиз эвленмиш жез къадагъа тир мукьвади тахьун;
2. Дишегьли чара (тIалакь гана) хъхьайдалай кьулухъ (пуд михьивал, тахминан 3 варз), я туштIа адан итим кечмиш хьайидалай кьулухъ вахт алатун (4 варзни 10 югъ); 

Итимдиз дишегьлидин гуьгъуьна акъвазна капI ийидай ихтияр авани?

Ваъ, ихтияр авач. Акси яз, итим дишегьлидин вилик имам яз акъвазун лазим я. Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни салам хьуй адал)  гьадис ава: «Дишегьли итимдин вилик имам яз кпIунал акъваз тавурай!» (Ибн Мажагь).
Фатгьуль Муин ктабда кхьенва: «Эгер имам итим я лагьана фикирна адан гуьгъуьна аваз капI авуртIа. Ам дишегьли тирди чир хьанмазди капI чIур жезва, капI куьтягьайдалай кьулухъ чир хьайитIа, ам цIийи кьилелай, я тахьайтIа вахт алатнаватIа, къаза хъувун чарасуз я. Им лагьай чIал я хьи, кIвалин ва мискIиндин… къене чIехиди итим хьана кIанда. Дишегьлийриз дишегьлидин гуьгъуьна аваз капI ийидай ихтияр ава.

Зун зи хайи имидин рушал ашукь хьанва. За вуч ийида? Адал рушал эвленмиш жедай ихтияр авани?

Имидин, эмедин, халудин ва я халадин рушал эвленмиш жедай ихтияр ава, амма карагьат (меслят къалурзавач) я. Идан гьакъиндай Аллагьдин Расулди (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) лагьанва:
«Лап мукьва рушал эвленмиш жемир, гьакъикъатда, велед зайифди жеда (яни ам азарлуди хьун мумкин я)». Лап мукьва руш – алимри лагьайвал, имидин, эмедин, халудин ва халадин руш я. Лап мукьва инсанриз садаз-садахъай регъуь хьун мумкин я, гьавиляй эвленмиш хьун меслят къалурзавач. 
Лезгинский исламский просветительский портал