Инсан яна кьин еке гунагь я!

Инсанар диндивай яргъа хьуниз килигна алай ватхунда гзаф ягъунар, кьиникьар жезва. И кардизни гьар жуьредин себебар ава: сиясат, пул-девлет, къуллугъ, динда ягъалмиш хьанвай дестеяр. Инсан яна кьин бязибуруз тIветI кьейидайни туш, адетдин кIвалах хьанва. Ислам динда лагьайтIа, инсан яна кьин виридалайни зурба гунагьрикай сад я. Сад лагьай еке гунагь Аллагьдиз тай гун (ширк) ва кьвед лагьайдини тахсир квачир мусурман яна кьин я. Инсандиз неинки чарадан гьакI вичин чандизни зарар гудай ихтияр авач!

Къуръанда Аллагь-Таалади лагьанва: «Тахсир квачир са кас яна кьин вири инсаният кьейи мисал я». Яни гьакьван еке гунагь жезва. 

Нежес ва адакай михьи хьун

Пиянарзавай гьар са шей, бедендай акъатзавай вири чиркер, иви, ирин, экъуьчунар, балугъ ва цIицI квачиз кьенвай вири гьайванар, чан алай гьайвандикай атIанвай са кIус (тIуьниз ишлемишуниз ихтиярар ганвай гьайванрин чIар ва йис квачиз), кицI, вак, тIуьниз ишлемишунал къадагъа алай гьайванрин нек, ибур вири нежесрик, яни чиркерик акатзава. 

Эгер кьеженвай кицIихъ ва вакIахъ, я туштIа жуван гъил кьеженваз абурухъ галукьайтIа, са сеферда михьи накьв кутуна ва ругуд сеферда михьи цел чуьхуьн хъийида. НекIедилай гъейри са шейни тагузвай таза эркек аялдин цвар фейи чкадиз цин стIалар хъчирайла бес жезва. Амма руш аялдин цвар фейи чка чуьхуьн хъийида.

НекIедин хийирлу таъсирдикай

 НекIедикай пак тир аятра ва гьадисра гзаф лагьанва, икI, месела: пак тир Къуръанда нек кьуд сеферда рикIел гъизва. Къуръанда ам женнетда авай хъвадай шей (шараб) хьиз лагьанва (мана): «Дад дегиш тежер (чIур тежер) некIедин вацIар»

(«Мугьаммад» сура, 15- аят).

Мугьаммад Пайгъамбардиз (салам ва салават хьуй адал) нек хъваз кIандай. Ада лагьана: «Нек хъухъ, ада тупIувди рацIамдал алай гьекь алудзавай жуьреда, рикIелай зегьем алудзава. Ада юкьван тар мягькемарзава, акьул хъсанарзава, кьилин мефтI чIехи ийизва, вилерин ишигъ цIийи хъийизва, рикIелай алатдай хесет хкудзава». 

Мусурмандин имандин бинеяр. Часть 7

Кьисметдихъ инанмиш хьун

И дуьньяда пис-хъсан вуч хьайитIани, анжах Аллагьдин ихтияр аваз жезвайди гьар са мусурман инанмиш хьана кIанда. Амма инсанриз пис-хъсан хкядай ихтияр ганва. Алемрин Халикьди инсанриз пис ва хъсан рехъ кьатIуз жедай акьул ганва, чилел агъзурралди хъсан амалар чирдай ва гьарам шейэрикай яргъа жез куьмекдай пайгъамбарар ва ктабар рекье тунва. И дуьньяда хъсанвал авурдаз эхиратда гьихьтин пишкешар гьазурнаватIа пак тир Ктабда Халикьди чаз лагьанва. Гьавиляй, хъсанвал ийизвайбурулай Аллагь-Таала рази я, амма пис кIвалахар акъатзавайбуру чеб Адан ажугъдик кутазва. 

Мусурмандин имандин бинеяр. Часть 6

Къияматдин йикъахъ инанмиш хьун

Гьар са мусурман сурун суалрихъ ва Дувандин йикъахъ инанмиш хьана кIанда. А Юкъуз вири инсанар Аллагьди Арасат майдандал кIватIда. А вахтунда гьар са инсан вичин гунагьриз килигай гьекьеда азабдик жеда. Гьар садан амалар Мизан терездал алцумда. А Юкъуз муъминрин виликай эрчIи гъиле чпин «Амалрин ктабар» вугуда ва Аллагь-Таалади абур Вичин регьимдалди женнетдиз рекье твада. Гунагькаррив кьулухъай чапла гъиле чпин ктабар вугуда ва Аллагьди Вичин адалатлувилелди абур жегьеннемдиз ракъурда. 

Мусурмандин имандин бинеяр. Часть 5

Пайгъамбаррихъ инанмиш хьун

Пайгъамбарар - ибур Аллагьдиз кIани, гьуьрметлу лукIар я. Абур инсанриз дуьз рекьиз эверун патал Халикьди ракъурна. Абурукай сад лагьайди Адам пайгъамбар (Адал салам хьуй, эхиримжиди – Мугьаммад Пайгъамбар (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) я. Вилик девирра хьайи пайгъамбарар, тайин тир вахтунда тайин тир халкьариз рекье тунвай. Амма Мугьаммад Пайгъамбар (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) вири инсаниятдиз ва жинерриз рекье тунвай. Ам пайгъамбаррин цIиргъ акьалтIарзавай эхиримжи гьалкъа я.

Мусурмандин имандин бинеяр. Часть 4

Ктабрихъ инанмиш хьун

Аллагьдин патай пайгъамбарриз ктабар ва луьлеяр (свитки) вуганвайди Жабраил (Адал салам хьуй) малаик  тирди, мусурман инанмиш хьана кIанда. Вири санлай 104 ктаб рекье тунвай, абурукай 100 луьлеяр хьиз ва 4 ктабар хьиз. Абурукай кьилинбур агъадихъ галай кьуд ктаб я:

Таврат (Тора) – Муса пайгъамбардиз (Адал салам хьуй) ,

Забур (Псалтырь) – Давуд пайгъамбардиз (Адал салам хьуй),

Инжил (Евангелие) – Иса пайгъамбардиз (Адал салам хьуй) 

Къуръан – Мугьаммад Пайгъамбардиз (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) рекье тунвай.

Мусурмандин имандин бинеяр. Часть 3

Малаикрихъ инанмиш хьун

Малаикрин гьакъиндай пак тир Къуръанда ва якъин гьадисра лагьанва. Абур аваз хьун гьакъикъат я. Малаикар, экуьнин нурдикай халкьнавайди, абур михьи, гунагьсуз ва Аллагьдин гьуьрметлу лукIар тирди, мусурман инанмиш хьана кIанда. Абуру кIевелай Аллагьдин буйругъар кьилиз акъудзава ва Адаз гьич садрани акси жезвач. Малаикри хъвазвач, незвач, ксузвач, жинс (диши-эркек) авач ва ибадатрал гьалтайла абур инжиклу жезвач. Цавар ва чилер абурай ацIанва ва абурун кьадар анжах Аллагь-Тааладиз чизва. Абур амай яратмишунрихъ галаз рекьида ва Къияматдин юкъуз къарагъар хъийида. 

Мусурмандин имандин бинеяр. Часть 2

Сад Аллагьдихъ инанмиш хьун

Сад Аллагьдихъ инанмиш хьун - им Адаз хас къад чарасуз ери, къад гьич тежер ва сад мумкин тир лишан авайди чун инанмиш хьун лазим я. И ерийриз сифетар лугьуда, абур гьар са мусурмандиз чир хьун чарасуз я.

Аллагьдиз хас чарасуз сифетар:

1. Аваз хьун;

2. Эвел тахьун;

3. Эхир тахьун; 

Мусурмандин имандин бинеяр. часть 1

Иман - им Мугьаммад Пайгъамбарди  (Аллагьдин салатни салам хьуй адал).Аллагьдин патай халкьдиз гваз атай гьар са гафунихъ инанмиш хьун я. Мусурмандин имандихъ вичин ругуд дестек ава. Эгер абурукай сад къастуналди инкарзавай инсан хьайитIа, адакай динсуз жезва, яни ам мусурман диндай акъатзава. Хатадай ахьтин гафар сивяй акъатай инсанди гьайифар чIугуналди, Аллагьдивай рикIин сидкьидай вичелай гъил къачун тIалабна кIанда. Ада кIелзавай гафарин манадин гъавурда гьатна, шагьада мецел гъана рикIини тестикьарна кIанда («Ашгьаду алля илягьа илля-л-Лагь, ва ашгьаду анна Мугьаммада-р-расулу-л-Лагь»

Женнет гьикI къазанмишда? 9

27. Кесибриз регьим 

Гьадисда лагьанва: «Са касди вичин лукIрав пул вугузвай ва эмирзавай: «Ви кьиливай кесиб фидайла, адаз регьим ая (яни садакьа це). Белки Аллагьди чазни регьим ийидатIа. Къияматдин юкъуз и кас Аллагьдихъ галаз гуьруьш хьайила, Аллагьди адаз регьим ийида (женнетдиз ракъурда) (Муслим). 

Имам Нававиди гъайи яхцIур гьадис

19- гьадис

.Аббасан хва Абдуллагьа (Аллагь рази хьуй) эхтилатзав

"Са юкъуз зун Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) кьулухъ акъвазнавайла, ада лагьана: " Заваз са бязи келимаяр чирда: Аллагь рикIел хуьх, Аллагьди вунни хуьда! Аллагь рикIел хуьх, ваз Ам ви вилик жагъида! ТIалабдайла тек са Аллагьдивай тIалаба! Куьмек кIандайлани - Гьадавай тIалаба! Ваз чир хьухь, гьакъикъатда вири инсанар ваз менфят гун патал кIватI хьайитIа, Аллагьди ваз кхьенвайдалай гъейри абурувай гуз алакьдач. Амма ваз зарар гун патал кIватI хьайитIа, Аллагьди ваз кхьенвайдалай гъейри абурувай гузни алакьдач. 

Мухаммад Пайгьамбар(саляЛлагьу аляйгьи ва саллям)

Кьуд лагьай аял

ТIвар: ФатIима (аз-Загьра)

Бубадин тIвар: Абдуллагьан хва Мугьаммад (Аллагьдин салатни салам хьуй адал).

Дидедин тIвар: Хувайлидан руш Хадижа. 

Хайи чка ва вахт: Мекке, гьижра жедалди 18 йис амаз.

Некягь авур чка ва вахт: Медина, гьижрадин 2-йис.

Гъуьлуьн тIвар: Абу ТIалибан хва Али.

Аялар: Гьасан, Гьуьсейн, Мугьсин (аялзамаз кьена), Умму Кульсум, Зайнаб.

Кьейи вахт ва чка: Медина, гьижрадин 11-йисан 3-Рамазан.

Уьмуьрдин яргъивал: 29 йис.

Зина – ягьсузрин еке гунагь. Часть 4

Терг авур халкьар

Динсуз, ичкибаз ва гьашер амалар квай инсанрин кьилел чIехи бедбахтвилер къвезва. Аллагьдиз акси экъечIай, чпихъ гзаф пис гьашер амалар хьайи Содом ва Гоморра шегьеррин халкьар чешне я. Абурун кIан пад цавал авуна, ягьсуз гунагькарар вири тергна. Алай аямда Кьенвай гьуьлуьн патарив археологривай шегьеррин амукьаяр ва метеоритар жагъанва. Алимри гьисабзавайвал, шегьерар чи эрадилай вилик саки 1900-йисуз залзаладик ва метеоритдин марфадик барбатI хьанва.

Лезгинский исламский просветительский портал