Пис гафарикай мез хуьнин лайихлувилер

Пак тир Къуръанда Аллагь Таалади лугьузва:

Мана: «Агалкьунар анжах чпин кпIара лавгъасуз ва буш ихтилатрикай къерех муъминрихъ жеда»

 («Аль-Муъминун» сура, 1-3-аятар). 

Са сеферда Пайгъамбардивай (салам ва салават хьуй адал) адан асгьаб Абу Мусади (Аллах рази хьуй адал)  хабар кьуна: «Гьи кас халис мусурман я?» Пайгъамбарди (салам ва салават хьуй адал) лагьана: «Вичин мецелди ва гъиливди амай мусурманриз зарар тагузвайди». 

Пак гьадисайрай къачунвай насигьатрин кIватIал

10-лагьай насигьат

Виридалайни Виниз тир Аллагьди лугьузва:

«Эй инсанар! Квез куь Халикьдилай рикIер сагъардай дарман (ва квехъ галукьнавай имансузвилин тIал сагъар хъийидай)[1] насигьат (Къуръан) атанва. Вучиз куьне анжах квез хъсанвал ийизавайдаз хъсанвал ийизва, вучиз куьн анжах квехъ галаз хъсан эгечIзавайбурухъ галаз хъсан эгечIзава? Вучиз куьн анжах квехъ галаз рахазвайбурухъ галаз рахазва? Вучиз куьне тIуьн анжах квез тIуьн гузвайбуруз гузва? Вучиз куьне анжах квез гьуьрмет ийизвайбуруз гьуьрметзава?

КапI – Женнетдин куьлег. Часть 2

КапI авунин чарасузвилин делилар

КпIунин гьакъиндай пак тир Къуръанда Аллагь Таалади лугьузва (мана):

«Гьакъикъатда тайин тир вахтунда капI авуниз мусурманар мажбур я»

(«Ан-Ниса» сура, 103-аят).

Бухаридилай ва Муслималай атанвай Пайгъамбардин (салат ва салам хьуй адал) гьадисда лугьузва: «Дугъриданни Аллагьди куь хиве гьар юкъуз ва йифиз вад капI авун тунва».

Имам Нававиди гъайи яхцIур гьадис

20- гьадис

 
عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ عُقْبَةَ بْنِ عَمْرٍو الْأَنْصَارِيِّ الْبَدْرِيِّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و سلم "إنَّ مِمَّا أَدْرَكَ النَّاسُ مِنْ كَلَامِ النُّبُوَّةِ الْأُولَى: إذَا لَمْ تَسْتَحِ فَاصْنَعْ مَا شِئْت" .
رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ 3483].

 

 

Абу Мас'уда Укбы Ибн Амра Аль Ансари Аль Бадри (Аллагь рази хьуй) акъайнагьи:

Пайгьамбарди (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) лагьана:

«Эвелдай хьайи пайгъамбаррин келимайрикай инсанарив агакьайбур: "Ваз регъуь тежедайла вуч кIандатIани ая", - лугьудайбур я». 

Зина – ягьсузрин еке гунагь. Часть 5

Зинакарвили арадал гъайи азарар

Чаз малум хьайивал, зинадикай кьве дуьньядани зарар ава. Пайгъамбардин (салам ва салават хьуй адал) гьадисда лагьанва: «Куьн явавиликай ва зинадикай яргъа хьухь. ТахьайтIа инсанрин арада чи ата-бубайрин девирда тахьай хьтин азар пайда жеда. Ам лагьайтIа, тIегъуьн хьиз чкIида ва адаз дарман жагъидач»

Амма виликамаз Пайгъамбарди (салам ва салават хьуй адал) авур хабар кваз кьун тавуна инсанар Аллагьдиз аси хьана.

Мухаммад Пайгьамбар(саляЛлагьу аляйгьи ва саллям)

Ругуд лагьай аял

ТIвар: Абдуллагь (ТIаййиб, ТIагьир)

Бубадин тIвар: Абдуллагьан хва Мугьаммад (салам ва салават хьуй адал)

Дидедин тIвар: Хувайлидан руш Хадижа .

Хайи чка: Мекке.

Кьейи чка ва вахт: Мекке, пайгъамбарвилин пай гудалди (гъвечIизмаз кьена).

Уьмуьрдин яргъивал: Йисалай тIимил.

«Аллагь исятда квел машгъул ятIа?»

Лугьузвайвал, са сеферда Византиядин пачагьди мусурманриз пуд суал гун патал, Багъдаддиз вичин чархачи рекье тунай. Шегьердив агакьай чархачиди, вичин гьакимдин патай хабарар гваз атанвайди, халифдив агакьарун тIалабна. И кIвалах чир хьайи мусурманрин гьакимди чархачи вичин патав ахъаюн эмирна.

Халифдин кIвализ гьахьай чархачиди, вичиз мусурманриз гудай четин пуд суал авайди малумарна. Гьакъикъатда, ада гьа и жуьреда вири мусурман жемятдиз эвер гузвай. 

Пайгъамбардин (салам ва салават хьуй адал). мискIиндикай 14 итижлу гьакъикъат . Часть 2

3. И мискIинда авур ибадатдин суваб артух я Пайгъамбардин (салам ва салават хьуй адал) мискIинда авур са капI, муькуь мискIинра авур 1000 кпIунив (бязи алимри ам 10 000 кпIунив) гекъигзава. Гьа и мискIинда авур кпIунай гузвай пишкеш са шумуд сеферда артух жезва. Меккада авай Аль-Гьарам мискIин квачиз, амай са мискIиндинни лайихлувал Мединада авайдав агакьдач. Ал-Гьарам мискIиндин лайихлувал 100 сеферда адалай артух я. 

Аллагьдин Расулди (салам ва салават хьуй адал) лагьана: «Пайгъамбардин (салам ва салават хьуй адал) мискIинда авур капI, Кябедин мискIин квачиз, амай мискIинра авур кпIарилай 1000 сеферда хъсан я»

Веси

 Пайгъамбарди (салам ва салават хьуй адал) лагьана:

«Веси тун тавуна кьейи инсандивай амай кьейибурухъ галаз рахаз жедач».

Асгьабри адавай Дувандин югъ алукьдалди кьейибур чеб-чпихъ галаз рахазвани лагьана суал вугайла, Расулуллагьди (салам ва салават хьуй адал) жаваб гана: «Кьейибур сад-садахъ галаз рахани ийизва ва мугьмандизни физва. Заз ахварай женнетда авай кьве дишегьли акуна. Абурукай сад рахазвай, муькуьди ваъ. За рахазвай дишегьлидивай жузуна: «Вучиз муькуьди рахазвач?» Ада жаваб гана: «Ада веси тунач, гьавиляй адавай Дувандин югъ алукьдалди рахазни жедач». 

Ислам ва ахварар

Ахваррин месэла ва абуруз баян гун, эдеблу крарикай я. Сад лагьайди, ахварар, - им гьар низ хьайитIани ахъай тийидай, кьетIен гьал авай, гзаф хци шей я. Кьвед лагьайди, ахвариз баян гуз анжах дуьз рекьел алай, текбир инсанривай алакьзава, гьеле гьакъикъат гьикI ятIа, анжах тек са Аллагьдиз чизва.

Исламда ахварар пуд жуьре ава: гьакъикъи ахварар (рагьмани); ахварар ва къанажагъдилай къеце тирбур (нафсани); шайтIандин патай ахварар (шайтIани). 

Пайгъамбардин (салам ва салават хьуй адал). мискIиндикай 14 итижлу гьакъикъат

 Къенин юкъуз мискIиндин комплекс, ачух жедай къуббадалди кIевнавай 27 кьилин майданрикай ибарат я. Идахъ галаз санал абур кIевир ва ахъа жедай чIавуз гьич са ванни ийизвач. И мискIиндиз 14 хас лишан ава: 

1. МискIин эцигдай чка деведи хкянава ва ам кьве етимдин чил тир. Мугьаммад Пайгъамбар (салам ва салават хьуй адал) Мединадиз куьч хьайила, адан агьалийриз гьар садаз ам вичин кIвале амукьна кIан хьана. Анжах Пайгъамбарди (салам ва салават хьуй адал)лагьана:

«Рехъ це зи деведиз, вучиз лагьайтIа, ам Аллагьдин эмирдалди физва».

Шукур – няметар артух хьунин себеб

 ГьакIни инсандиз вичиз Аллагьди, ганвай няметар ва хъсанвилер вахчунани кIанзавач. Няметар хуьдай ва генани артухардай къайда за квез чирдани? Ам шукур авун я. Ибур зи гафар туш. Чилеринни цаварин Халикьди Вичин пак тир Къуръанда гьакI лагьанва (мана):

«Эгер куьне квез ганвай няметрин (хъсанвилерин) патахъай шукур ийиз хьайитIа, За квез генани гзаф (хъсанвилер) гуда, абур артухарда»

(«Ибрагьим» сурадин 7-аят).

Мухаммад Пайгьамбар(саляЛлагьу аляйгьи ва саллям)

Вад лагьай аял

ТIвар: Умму Кульсум.

Бубадин тIвар: Абдуллагьан хва Мугьаммад (салам ва салават хьуй адал)

Дидедин тIвар: Хувайлидан руш Хадижа.

Хайи чка ва вахт: Мекке, гьижра жедалди 19 йис амаз.

Некягь авур чка: Ам кьве гъуьлуьз фена, Меккеда ва Мединада гьижрадин 3-йисуз.

Гъуьлуьн тIвар: Сад лагьай итим: Абулагьабан хва Утайбат, ам кафир яз кьена.

КапI – Женнетдин куьлег

Шагьада гъайидалай кьулухъ, яшар тамам хьанвай къанажагълу гьар садан хиве авай Исламдин кьилин шартI, капI авун я. КапI авун - им Аллагьдихъ ягъазвай ва Адаз ибадатзавай са лишан я. Икьван гагьда хьайи умматризни капI авай, амма абуруз килигай чи умматдин тафаватлувал йикъа вад сеферда авун я.

Пак тир Къуръанда Аллагь Таалади лугьузва (мана): «Инсанар ва жинерар За халкьар авунин себеб, Заз ибадатун я» («Зарият» сура, 56-аят). 

Лезгинский исламский просветительский портал